مقالات و پایان نامه ها

انواع رفتار شهروندی در سازمان

انواع رفتار شهروندی در سازمان

2-2-3-1- طبقه بندی رفتار شهروندی از دید گراهام[1]

رفتارهای شهروندی در سازمان از دیدگاه گراهام 3 نوع‌اند (بیستوک و همکاران، 2003)

اطاعت سازمانی[2]

این واژه توصیف کننده رفتارهایی است که ضرورت و مطلوبیتشان شناسایی، و در ساختار معقولی از نظم و مقررات پذیرفته شده‌اند. شاخص‌های اطاعت سازمانی رفتارهایی نظیر احترام به قوانین سازمانی، انجام وظایف به شکل کامل و انجام دادن مسؤلیت‌ها با توجه به منابع سازمانی مانند حاضر شدن به موقع در محل کار و یا پیروی از مقررات و قوانین و دستورالعمل‌های کار است. اطاعت سازمانی کارکنان، شامل انجام کارها به طور جدی، مسؤلانه، محترمانه نسبت به قوانین سازمان (یعنی وقت شناسی)، نشان دادن نگرشی مثبت و تلاش برای عمل به قول‌های داده به مشتر‌ها می‌باشد.

 

وفاداری سازمانی[3]

این وفاداری به سازمان از وفاداری به خود، سایر افراد، واحدها و بخش‌های سازمان متفاوت است و بیان کننده میزان فداکاری کارکنان در راه منافع سازمانی و حمایت از سازمان است (ون دین و همکاران[4]، 1994).

مشارکت سازمانی[5]

این واژه با درگیر بودن در اداره سازمان ظهور می‌یابد که از جمله می‌توان به حضور در جلسات، به اشتراک گذاشتن عقاید خود با دیگران و آگاهی به مسائل جاری سازمان، اشاره کرد. مشارکت سازمانی شامل سه بخش می‌باشد: الف) مشارکت سیاسی شامل مشارکت‌های غیر جدال آمیز و غیر مجادله‌ای با دیگران است. مانند حضور مؤثر در جلسات سازمان، به اشتراک گذاشتن ایده‌ها و نقطه نطرات برای بهبود سازمان. ب) مشارکت حمایتی که شامل تلاش برای ایجاد تغییرات سازمانی درونی، که ممکن است با جدال و مباحثه با دیگران نیز همراه باشد. مانند ترغیب و تشویق مدیریت به منظور حفظ مهارت‌ها و دانش جاری سازمان و یا استفاده از داوری‌های حرفه‌ای و تخصصی و ارزیابی اقداماتی که برای سازمان مفید و مضر می‌باشد ج) مشارکت وطیفه‌ای: منظور ارائه رفتارهایی است که بیشتر جنبه فردی داشته ولی باعث انتفاع سازمان می‌شود. مانند داوطلب شدن برای اضافه‌کاری در صورت نیاز و یا عدم تمایل برای دریافت آموزش‌های اضافی در سازمان به منظور بهبود عملکرد(البته این مورد با نمره معکوس محاسبه می‌شود) (ون دین و همکاران، 1994).

مطلب مشابه :  تعریف افشا

گراهام با انجام این دسته‌بندی از رفتار شهروندی، معتقد است که این رفتارها مستقیمأ تحت تأثیر حقوقی قرار دارد که از طرف سازمان به فرد داده می‌شود. در این چارچوب حقوق شهروندی سازمانی شامل عدالت استخدامی، ارزیابی در رسیدگی به شکایت کارکنان است. بر این اساس وقتی کارکنان می‌بینند که دارای حقوق شهروندی سازمانی هستند به احتمال زیاد از خود، رفتار شهروندی (از نوع اطاعت) نشان می‌دهند.

در بند دیگر حقوقی یعنی تآثیر حقوق اجتماعی بر سازمان که در برگیرنده رفتارهای منصفانه با کارکنان نظیر افزایش حقوق و مزایا و موقعیت‌های اجتماعی است، قضیه به همین صورت است؛کارکنان وقتی می‌بینند که دارای حقوق اجتماعی سازمانی هستند به سازمان وفادار خواهند بود و رفتار شهروندی (از نوع وفاداری) از خود بروز می‌دهند و سرانجام وقتی کارکنان می‌بینند به حقوق سیاسی آن‌ها در سازمان احترام گذاشته می‌شود و به آن‌ها حق مشارکت و تصمیم‌گیری در حوزه‌های سیست گذاری سازمان داده می‌شود باز هم رفتار شهروندی (از نوع مشارکت) از خود نشان می‌دهند (بینستوک و همکاران، 2003).

2-2-3-2- طبقه بندی رفتار شهروندی از دید پادساکف

پادساکف رفتارهای شهروندی سازمانی را به هفت نوع طبقه بندی می‌کند که هر یک بشرح زیر می‌باشد:

1- رفتارهای کمک کننده: رفتارهای کمک کننده شامل کمک کردن داوطلبانه به دیگران و یا جلوگیری از اتفاق افتادن مشکلات مربوط به کار می‌شود. قسمت اول این تعریف شامل سه بعد نوع دوستی، میانجی گری و تشویق است که به وسیله ارگان بیان شد(ویگودا[6]، 2000). مفهوم کمکهای بین فردی گراهام و ویلیامز و اندرسون، مفهوم تسهیل بین فردی ون اسکاتر و موتوویلدو و مفهوم کمک به دیگران گئورگ، بریف و جونز همگی بیانگر این دسته از رفتارها هستند. قسمت دوم این تعریف، کمک کردن به دیگران را در قالب جلوگیری از ایجاد مشکلات کاری تبیین می‌کند (پودساکف[7]، 2000).

مطلب مشابه :  مدل های استرس شغلی

2- رادمردی و گذشت: ارگان رادمردی و گذشت را به عنوان تمایل به تحمل شرایط اجتناب ناپذیر ناراحت کننده بدون شکایت و ابراز ناراحتی تعریف کرد (کاسترو و روییز[8]، 2000). رادمردی و گذشت را می‌توان به عنوان خوش نیتی کارکنان در تحمل شرایطی که ایده‌آل نیست، بدون ابراز شکایت تعریف کرد (ریان[9]، 2002).

3- وفاداری سازمانی: شامل مفهوم حسن نیت در حال گسترش و حمایت از سازمان گئورگ و موفهوم طرفداری، حمایت و دفاع از اهداف سازمانی بورمن و موتوویلدو است. وفاداری سازمانی به‌خاطر ارتقای جایگاه سازمان نزد افراد خارج سازمان ضروری است. حمایت و دفاع در مقابل تهدیدهای بیرونی و حفظ تعهد حتی در شرایط نامطلوب می‌تواند به عنوان وفاداری نگریسته شود (پودساکف، 2000).

4- اطاعت سازمانی: مفهوم پیروی از قوانین و رویه‌های سازمانی که به وسیله موتوویلدو و بورمن بیان شد نشان دهنده این سازه است و حاصل آن درونی کردن و پذیرش قوانین سازمانی، مقررات و رویه‌ها حتی در حالت وجود نداشتن نظارت است. بنابراین کارکنانی که به صورت وجدانی از تمام مقررات و دستورالعمل‌ها حتی در شرایط عدم نظارت، اطاعت می‌کنند به عنوان شهروندان خوب به حساب می‌آیند (پودساکف، 2000).

5- رفتار مدنی: رفتار مدنی به عنوان یک سطح کلان از علاقه یا تعهد به سازمان به عنوان یک کل است. نظارت بر محیط به منظور شناسایی فرصت‌ها و تهدیدات حتی با هزینه شخصی نمونه‌ای از این رفتارهاست. این رفتار منعکس کننده شناخت فرد است از اینکه او جزئی از یک کل بزرگتر است (گرینبرگ و بارون[10]، 2000). رفتار مدنی به عنوان رفتاری که نشان دهنده مشارکت در زندگی شرکت است تعریف می‌شود (وچ[11]، 2002).

مطلب مشابه :  تشریح مفهوم شخصیت برند

6- ابتکار شخصی: این نوع از رفتار شهروندی سازمانی، رفتار فراتقشی است که ماورای حداقل نیازمندی‌های کلی مورد انتظار قرار دارد (شاپ[12]، 1998). نمونه‌هایی از چنین رفتارهایی شامل فعالیت‌های خلاقانه داوطلبانه و طراحی‌های نوآورانه برای بهبود وظیفه شخصی و یا عملکرد سازمانی است. موتوویلدو و بورمن انجام دادن مشتاقانه و داوطلبانه فعالیت‌های وظیفه ای را به عنوان مؤلفه‌های این سازه بیان کردند (پودساکف، 2000).

7- توسعه خود: توسعه شخصی شامل رفتارهای داوطلبانه کارکنان به منظور بهبود دانش، مهارت‌ها و توانایی های آنان است. ویژگی چنین رفتاری این است که یادگیری مجموعه جدیدی از مهارت‌هایی است که به منظور توسعه دامنه مشارکت در سازمان انجام می‌گیرد(پودساکف، 1998).

[1] Graham

[2] Organizational Obidiance

[3] Organizational Loyalty

[4] Ven Dain et al

[5] Organizational Participation

[6] Vigoda

[7] Podsakoff

[8] Castro & Ruiz

[9] Ryan

[10] Greenberg,  & Baron

[11] Wech

[12]Schappe

92