مقالات و پایان نامه ها

مدلهای رفتار فرا نقش

مدلهای رفتار فرا نقش
دربارۀ ابعاد رفتار فرانقش سازمانی هنوز توافق واحدی میان محققان وجود ندارد که با توجه به رویکردهای متفاوت در این حوزه بدیهی به نظر می رسد و باعث معرفی مدلهای مختلفی دراین حوزه گردیده است . برای مثال ، ابعادی نظیر رفتارهای کمک کننده ، جوانمردی و گذشت ، وفاداری سازمانی ، پیروی از دستورات ، نوآوری فردی ، وجدان ، توسعه فردی ، ادب و ملاحظه ، رفتار مدنی ، نوع دوستی و … در تحقیقات مختلف به عنوان ابعاد رفتار شهروندی سازمانی مورد توجه قرار گرفته اند . در یک تحقیق فرا تحلیلی که توسط لی پاین در سال 2002 انجام شده است مشخص گردید بین ابعاد معرفی شده توسط محققان مختلف همپوشانی زیادی وجود دارد (سلیمانی ، 1390) . در سطور بعدی به ابعاد مطرح شده از سوی برخی از محققین برای تشریح رفتار فرا نقش در سازمان اشاره می شود .

2-1-4-1) مدل گراهام
گراهام (1995) ، ابعاد رفتار شهروندی سازمانی را شامل چهار بعد می داند :
1- کمک های بین شخصی : کمک به همکاران در صورت نیاز .
2- ابتکار عمل فردی : تلاش در جهت ارائه پیشنهادهایی که باعث بهبود عملیات سازمان می شود.
3- مجاهدت فردی : انجام دادن فعالیت هایی فراتر از سطح وظیفه.
4- تقویت وفاداری : فعالیت هایی برای معرفی چهره مثبت سازمان به بیرون از سازمان .

2-1-4-2) مدل پودساکف
پودساکف در سال 2000 میلادی دسته بندی مفصلی از این گونه رفتارها انجام داده است که رفتارهای شهروندی سازمانی را در قالب هفت دسته تقسیم می نماید (Podsakoff et al , 2000) .
1- رفتارهای کمک کننده:رفتارهایی شامل کمک داوطلبانه به دیگران و یا جلوگیری از وقوع مشکلات کاری.
2- جوانمردی : تمایل به تحمل شرایط ناراحت کننده اجتانب ناپذیر در کار بدون ابراز شکایت.
3- نوآوری فردی : رفتار های فرا نقش ماورای حداقل نیازمندی های کلی مورد انتظار.
4- فضیلت مدنی: شناخت فرد نسبت به خود بعنوان عضوی از جامعه بزرگتر سازمان.
5- تعهد سازمانی: پیروی از قوانین سازمان ماورای علائق فردی ، گروههای کاری.
6- اطاعت سازمانی : پذیرش ضرورت و مطلوبیت قوانین منطقی سازمان و عمل به آن بصورت وجدانی .
7- رشد فردی : رفتار داوطلبانه جهت بهبود دانش ، مهارت و توانایی فردی .

مطلب مشابه :  ابعاد ونظریات اعتماد

2-1-4-3) مدل مارکوزی
مارکوزی رفتار شهروندی سازمانی را به دو نوع تقسیم می کند :
1 – یاری و کمک مثبت و فعال.
2 – اجتناب از رفتارهایی که به همکاران و سازمان فرد لطمه وارد می کند .
عملکرد شهروندی شامل فعالیت هایی است که کمک به دیگران در انجام کارشان ، حمایت از سازمان و داوطلب شدن در انجام کارهای جانبی یا مسئولیت پذیری را شامل می شود .

2-1-4-4) مدل بورمن و موتوویدلو
بورمن و موتوویدلو ، برای تبیین عملکرد شهروندی سازمانی مدلی پنج بعدی ارائه می نمایند که این ابعاد عبارتند از :
1- پشتکار توام با شور شوق و تلاش فوق العاده که برای تکمیل فعالیت های کاری به طور موفقیت آمیز ضروری است
2- داوطلب شدن برای انجام فعالیت های کاری که بصورت رسمی بخشی از وظیفه کاری افراد نیست .
3- مساعدت و همکاری با دیگران .
4- پیروی از مقررات و رویه های سازمانی
5- پشتیبانی ، حمایت و دفاع از اهداف سازمانی (صنوبری ، 1387) .

2 -1-4-5) مدل فار
فار و همکاران (2004) نه بعد عمده رفتار شهروندی سازمانی را به شرح ذیل طبقه بندی کردند :
1- نوع دوستی : کمک به دیگران برای انجام وظایف سازمانی .
2- وجدان : رفتاری اختیاری و فراتر از الزامات سازمان و پیروی از مقررات و قوانین به صورت شخصی .
3 – روحیه جوانمردی : تمایل به تحمل شرایط سخت بدون گله و شکایت .
4 – ادب و مهربانی : رفتار اختیاری برای پیشگیری از وقوع مشکل برای دیگران .
5 – فضیلت مدنی : رفتار مسئولانه که برای ادامه حیات سازمان است .
6 – مشارکت وظیفه ای : مشارکت افراد در سازمان به جای دیگران با انجام کار اضافی .
7 – مشارکت دفاعی : تمایل به هدایت رفتار دیگران مانند تشویق افراد به صحبت کردن آرام در جلسات.
8 – وفاداری سازمانی : تلاش برای افزایش منافع سازمان .
9 – رای و نظر : بیان چالش سازنده برای ارتقا و بهبود و نه صرفا انتقاد .

مطلب مشابه :  مفهوم و ماهیت مدیریت عملکرد

2-1-4-6) مدل ارگان
یکی از معروفترین تقسیم بندی¬های ابعاد رفتار شهروندی سازمانی توسط ارگان انجام شده است . وی رفتارهای شهروندی سازمانی را در پنج بعد اصلی زیر تقسیم بندی می کند :
1- نوع دوستی : نوع دوستی ، رفتار داوطلبانه ای است که شامل کمک به افراد دیگری که با یک مشکل و مساله کاری مواجه هستند می شود . نوع دوستی همچنین با تعیین چگونگی کمک به دیگران مرتبط است . برای مثال ، یک مدیر با تجربه که قوانین کار را به یک مدیر جدید معرفی می کند ، که این کار جزئی از وظایف و تعریف شغل وی نیست ، اما به عنوان رفتارهای نوع دوستی به حساب می آید (Yilmaz and Tasdan, 2009) .
2- وجدان کاری : به رفتارهای اختیاری فراتر از نقشی اشاره دارد که از الزامات شغل ، وظیفه و اخلاق کاری پا را فراتر می گذارد . ارگان معتقد است افرادی که دارای رفتار شهروندی مترقی هستند در بدترین شرایط وحتی در حالت بیماری و ناتوانی هم به کار ادامه می دهند که این نشان دهنده وجدان کاری بالای آنهاست . به بیان دیگر ، وجدان کاری ، از خودگذشتگی صمیمانه برای سازمان ، و توجه به قوانین سازمان فراتر از نیازمندیها می باشد (همان منبع) .
3- جوانمردی : جوانمردی اشاره به تحمل ناراحتی هایی دارد که در سازمان ها اجتناب ناپذیر هستند . ارگان مطرح می کند که رفتارهای جوانمردی ، توسط حذف نیاز به تغییر تمرکز از فعالیتهای موثر مثل برنامه ریزی و حل مساله ، استقامت سازمان را افزایش می دهد . او اشاره می کند که این رفتار ، حجم کاری مدیران را کاهش می دهد ، زیرا افرادی که از شکایت کردن اجتناب می کنند کارآیی و روحیه سازمان را افزایش می دهند . ارگان اشاره می کند هنگامی که کارکنان شکایت می کنند ، باعث می شوند مدیران با تغییر تمرکز از وظایف و فعالیت های موثرتر ، انرژی و منابع زیادی مصرف کنند (Marinova et al , 2010) .
4- ادب : بیانگر اجتناب از مشکلات ناشی شده از روابط کاری می باشد (Gonzalez and Garazo , 2006) . این بعد بیان کننده نحوه رفتار افراد با همکاران ، سرپرستان و مخاطبان سازمان است . افرادی که در سازمان با احترام و تکریم با دیگران رفتار می کنند دارای رفتار شهروندی مترقی هستند .
5- فضیلت مدنی : مشارکت سازنده در عملکرد سازمان با توجه به روند کار شرکت می باشد . این بعد شامل رفتارهایی از قبیل حضور در فعالیتهای فوق برنامه اضافی ، آن هم زمانی که این حضور لازم نباشد ، حمایت از توسعه و تغییرات ارائه شده توسط مدیران سازمان و تمایل به مطالعه کتاب ، مجلات و افزایش اطلاعات عمومی و اهمیت دادن به نصب پوستر و اطلاعیه در سازمان برای آگاهی دیگران و در واقع بیانگر مشارکت مسئولانه در زندگی سازمان می باشد (همان منبع) .

مطلب مشابه :  مشتری مداری تضمینی برای کسب و کار
92