پایان نامه ها

منبع تحقیق درمورد فرسایش آبی، پوشش گیاهی، فرسایش خندقی، فیزیوگرافی

چهرابطهایبینعواملخاکیوفرسایشخاکیوجوددارد؟
3-آیامیتوانروابطمعناداریبینعواملفیزیوگرافیودیگرعواملایجادکنندهوموثردرگسترشحجمخندق ها راپیداکرد؟
4- کدامفاکتوربیشترینتأثیررادرایجادوگسترشفرسایشخندقیدارد؟
5- آیاپوششگیاهیبرفرسایشخندقیتأثیرگذاراست؟
- فرضیات این تحقیق چنین بوده است
1- درروندتغییراتحجمآبکندهاورابطهآنباعواملفیزیوگرافیحوزه،عاملشیبنسبتبهدیگرپارامترهاتأثیر
گذاریبیشتریدارد
2-بینحجمفرسایشخندقیومساحتحوزهبالادستمربوطبهآنرابطهمعناداریوجوددارد
3- بافتخاکبیشترینتأثیررادرفرسایشخندقیدارد
4- بیندرصدپوششگیاهیوفرسایشخندقیرابطهمعکوسوجوددارد
1-2- کلیات
باتوجه به اینکه فرسایش خندقی یکی از انواع فرسایش آبی می باشد بطور مختصر و کلی به فرسایش آبی پرداخته می شود.
1-2-1- فرسایش آبی
فرسایش فرایندی سه مرحلهای شامل جداسازی ذرات1، انتقال2 و ته نشنی یا رسوب3 است. عوامل فرسایش آبی، رواناب سطحی، باران و جریان زیر سطحی می باشند(علیزاده، 1368).

– Deposition 3 -Detachment 2 – Transport 1
به طور کلی زمانی فرسایش آبی رخ می دهد که نیروی حاصل از انرژی جنبشی باران و یا نیروی برشی حاصل از رواناب سطحی بر مقاومت لایه سطحی خاک غلبه کند(هادلی، 1985).
اولین تقسیم بندی فرسایش آبی بر مبنای رواناب بود و بدین صورت فرسایش آبی به چهار گروه به صورت فرسایش ورقه ای، شیاری، خندقی، رودخانه ای از نوع کناره ای تقسیم گردید. پیامدهای فرسایش، شامل بر تلفات خاک، ایجاد رسوب در مخازن و از بین رفتن زمین های زراعی و پوشش گیاهی می باشند.
رفاهی به نقل از Zachar بیان میکندکه فرسایش ناشی از باران شامل فرسایش در سطح زمین و زیرزمین است. فرسایش در سطح زمین شامل: فرسایش پاشمانی، ورقهای، بین شیاری، خندقی و هزار دره است. فرسایش زیرزمینی فرسایشی است که در آن شکلهای فرسایش دیده نمیشود و شامل فرسایش درونی یا عمودی، فرسایش تونلی، فرسایش حاصلخیزی و فرسایش شبه کارستی می باشد(رفاهی، 1375).

1-2-2- فرسایش خندقی
فرسایش خندقی یا آبکندی در کشورهای دیگر به اسامی مختلف نظیر گالی در انگلستان و آمریکا، وادی در مصر، دینگا در آفریقای جنوبی، راویندر فرانسه، نولا در هند، گوو در چین نامیده می شود. در بین مردم مناطق جنوبی ایران بنام کندر و در زبان کردی که ناو شناخته می شود. در این تحقیق از این نوع فرسایش بنام فرسایش خندقی نام برده می شود. با توجه به نوع مطالعه و هدف این تحقیق در این مبحث، مروری بر مفاهیم، انواع، مراحل تشکیل و نیز طبقه بندیهای مطرح شده در مورد خندقها پرداخته خواهد شد.
1-2-2-1- تعاریف
خندق یک نیروی طبیعی در برابر تغییر شرایط محیطی است که این تغییر شرایط اغلب توسط انسانها صورت گرفتهاند؛ مثلا جنگل زدایی تعادل آب را در حوضهها طوری بر هم می زند که میزان رواناب در اراضی زیاد شود. پاسخ طبیعی به افزایش رواناب ایجاد خندقها است (کوک و رویز، 1976). خندقها کانالهای عمیقی در جهت شیب هستند که به طور عمومی به وسیلهی رواناب به وجود میآیند و اغلب جریان دائمی ندارند(2009، Kirkby).
معمولا در تقسیم بندی پذیرفته شده برای فرسایش ها، فرسایش هایی با عرض و عمق بیشتر از 300 میلی متر، خندق تعریف می شود(2009Abdalla, C & Bou kheir, R.,). خندق آبراهه ای است نسبتاً دائمی با دیواره های جانبی قائم یا شیب دار که جریانهای موقت آب در هنگام بارندگی از آن میگذرد. خندق با خصوصیتهایی مشخص می شود که از آن جمله، بالا کند یا دیواره عمودی پیشانی خندق و پله های مختلف یا نقاط گود شده در طول مسیر است. خندقها نسبتأ عمیق و کم عرض هستند (علیزاده، 1368). خندقها یا آبکند بعنوان کانالهای طبیعی بزرگ دارای عرض و عمق زیاد هستند بطوریکه اجازه شخم عادی و معمولی را نمی دهد (فائو، 1965). بعبارت دیگر کانالهایی هستند که بوسیله شخم نمی توان آنها را از بین برد (هادسون، 1985).
خندقها میتوانند همانند شیارهای بزرگ توسعه پیدا کنند ولی پیدایش آنها ممکن است خیلی پیچیده تر باشد. اغلب رابطه درونی بین حجم، سرعت و نوع رواناب، حساسیت مواد به فرسایش خندقی و تغییرات در پوشش سطح زمین برای تغییر کاربری اراضی و شیوه های حفاظتی وجود دارد(1991Bocco,).
عامل اصلی ایجاد خندق وجود مقدار زیادی آب است که در اثر تغییر شرایط اقلیمی یا در اثر تغییر نحوه بهره برداری از زمین بوجود میآید. در حالت اول بارندگیهای شدید باعث ایجاد مقدار زیادی رواناب می گردد.
در حالت دوم از بین بردن جنگل، سوزاندن پوشش گیاهی یا چرای بیش از حد زمین باعث افزایش رواناب می شود. چنانچه سرعت یا نیروی برشی جریان رواناب از حد بحرانی آستانه تجاوز کند خندق یا آبکند بوجود می آید (علیزاده، 1368).
خندقها اجزاء دوباره پدیدار شده بر روی مناظر طبیعی هستند و محدود به یک نوع خاص خاک، اقلیم و یا منطقه جغرافیایی نمی شود. بطور کلی اثر متقابل عوامل کنترل کننده داخلی و خارجی باعث پیچیدگی بیش از حد فرسایش خندقی می شود به همین دلیل جای تعجب نیست که بگوییم هنوز چگونگی فرسایش خندقی به خوبی شناخته نشده است و اطلاعات ما از عوامل موثر بر آن فقط جنبه کیفی دارد (علیزاده، 1368):

مطلب مشابه :  منابع مقاله دربارهاعتماد سیاسی، توزیع فراوانی

1-2-2-2- مراحل تشکیل خندق:

1-2-2-3-
مراحل تشکیل خندق از نظر سوبلو1
مرحله 1
ایجاد آب بردگی در پایین دامنه و در زمانی که این حالت اتفاق می افتدکه نزولات جوی را بیشتر جمع نموده و در نتیجه قدرت فرسایشی شدید شده و همزمان با تعمیق آب بردگی مذکور، طول آن به سمت بالا دست و پایین دست بیشتر می شود.
مرحله2
در زمانی که شیار مذکور در خلاف جهت حرکت آب (یعنی بسمت بالا یا دهانه خندق) پیشروی نماید، پرتگاه کوچک یا آبشار تشکیل میگردد (شکل 1-2).1
پروفیل طولی خندق در این مرحله بسیار عمیق و ناهمسطح است بنحوی که دهانه خندق به قاعده درهای که به آن راه باز کرده نرسیده است.
هنگام بارندگی، در محل آبشار عمق سقوط آب از یک طرف و نفوذ آن از زیر از طرف دیگر سبب فرو ریزش آبشار میگردد. لذا از این طریق خندق به رشد خود ادامه می دهد. هر ساله خندقها به این طریق طویلتر می شوند، به این فرایند رشد خندق یا فرسایش پس رونده اطلاق میگردد. همزمان با رشد خندق به سمت بالا قدرت فرسایشی به سمت پایین دست دامنه زیادتر می شود و تا هنگامی که دهانه خندق به رودخانه، دریاچه یا دریایی که جریان آب به آن می ریزد برسد.
مرحله3
سومین مرحله رشد و توسعه خندق دقیقاً درزمانی آغاز می گردد که به سطح اساس فرسایش فوق الذکر رسیده باشد در این مرحله کف خندق از حالت پله پله خارج شده و به تدریج هموارتر و یکنواخت و به صورت یک سطح مقعر در می آید که این سطح از پایین به سمت نواحی بالاتر پر شیب تر می گردد، خندق در این مرحله دارای دامنههای پر شیب بوده و اغلب  شکل است.
مرحله 4
با کاهش فرسایش کف آبراهه، پرتگاه بالایی صاف شده و شیب خندق، تدریجاً کم می شود و به زاویه ای از شیب میرسد که پوشش گیاهی قادر است بر روی آن استقرار یابد. آب در داخل خندق حرکت می کند و سبب تشکیل واریزه دیگر مواد ثقلی شده که در طول فرایند انتقال، مقداری از آن در خط القعر خندق به صورت یک لایه نازک رسوب داده می شود. در محلی که خندق به دره یک رودخانه یا دریاچه وارد شود معمولا مخروطی شناور از این مواد نهشته می گردد. اگر قاعده خندق به سطح آبهای زیرزمینی برسد، در آنجا یک کانال دائمی یا یک جویبار ظهور می نماید که سبب توسعه خندق خواهد شد تدریجاً می تواند به صورت یک دره رودخانه ای کوچک در آید.

مطلب مشابه :  منابع مقاله دربارهمشارکت سیاسی، فرهنگ سیاسی، رفتار سیاسی، افزایش مشارکت

1-2-2-4- مراحل تشکیل خندق از نظر لئوپلد1
مرحله 1
این مرحله با ایجاد گودال یا یک فرو رفتگی در پایین دامنه که شیب کمی دارد آغاز می گرد. این فرو رفتگی ممکن است نتیجه از بین رفتن موضعی پوشش گیاهی بدلیل چرای دام با آتش سوزی باشد.

1-Leopold

مرحله 2
در این مرحله با جمع شدن آب در نقاط فاقد پوشش گیاهی و فرو افتاده، گودالهایی ایجاد می شود که در اثر توسعه و به هم پیوستن یک آبراهه تشکیل می دهند.
مرحله 3
فرسایش در قسمت بالای گودال متمرکز شده و دیواره عمودی یا بالا کند (آبشار) تشکیل می شود.
مرحله 4
در مرحله آبشار جریان به صورت فوق بحرانی در آمده و بعضی ذرات خاک از بستر خود جدا می شوند اما قسمت عمده فرسایش در پای آبشار انجام می گیرد که باعث شسته شدن و خالی گشتن زیر دیواره مزبور می شود که نتیجه آن فرو ریزش آبشار است. با انجام این عمل شستشو در پای آبشار جریان زیر بستری شروع به تشکیل می نماید. در قسمتهای پایین دست خندق هم دیواره ها فرسایش پیدا نموده و مقدار زیادی رسوب توسط آن و یا بدلیل فرو ریختن دیواره در اثر اشباع شدن از آب تولید میگردد.
مرحله 5
پس از فرو ریختن دیواره آبشار و حمل مواد حاصل از آن توسط آب، دوباره یک بالا کند یا آبشار دیگری تشکیل می گردد. گسترش رو به بالای آبراهه به دلیل بریدگی در قسمتهای ابتدای آبراهه به وقوع می پیوندد و بستگی به میزان چسبندگی ذرات خاک دارد، گسترش رو به پایین آبراهه به دلیل نیروی برشی جریان آب است (شکل 1-1).
1-2-2-5- مراحل تشکیل خندق از نظر احمدی
اولین مرحله آن ایجاد یک فرورفتگی در سطح توپوگرافی دشت است و این فرو رفتگی ممکن است طبیعی و یا در اثر از بین رفتن پوشش گیاهی ایجاد شده باشد. آب در داخل این گودالها متمرکز شده و در نتیجه ریزش سقف آن خندق ایجاد میگردد. قسمت عمده فرسایش در سر خندق که همان هدکت می باشد متمرکز میگردد و دیوار نسبتاً عمودی در نتیجه ریزش آب و تخریب و گسترش فرورفتگی اولیه بوجود می آید و بتدریج به طرف بالا گسترش پیدا میکند. بنابراین تشکیل و تکامل هدکت و خندق در چهار مرحله صورت می گیرد.
الف) وجود یک چاله که بتواند فرصت نفوذ آب را افزایش دهد.
ب) پدیده انحلال آبراهه زیر زمینی ایجاد می کند.
ج) توسعه و گسترش آبراهه زیرزمینی موجب ریزش سقف کانال می گردد.
د) مرحله نهایی، خندق در سطح زمین پیدا می شود(احمدی، 1378).
1-3- معرفی انواع خندق) آبکند(

مطلب مشابه :  منبع پایان نامه ارشد با موضوعشاخص قیمت، قیمت سهام، بازار سهام، سیاست پولی

طبقه بندی خندقها ممکن است بر اساس یک یا چند خصوصیت طول آبکند در واحد سطح، عمق آبکند یا خندق، مقطع عرضی، چگونگی و حالت ایجاد، شیب آبراهه، سن یا مرحله توسعه، مساحت حوزه آبخیز، خطرهای توسعه و گسترش، نیازهای حفاطتی، محل ایجاد و الگوی آنها صورت پذیرد (صوفی، 1382)

شکل(1-1) مراحل تشکیل خندق(احمدی، 1378)

شکل (1-2) مراحل تشکیل سر خندق(احمدی، 1378)

(2008Wilson,) پیشنهاد کرد که طبقه بندی خندقها می تواند بر مبنای شکل خندق در پلان عمومی، مرفولوژی کناره های خندق و شکل پروفیل طولی و مقطع عرضی خندقها باشد. خندقها را همچنین می توان به دو دسته خندقی بر روی کف
دره و در کنار دره بر اساس موقعیت آنها در سطح زمین تقسیم بندی کرد (1991 Bocco, ).
1-3-1- طبقه بندی خندقها از دیدگاه خلیلی

1-3-1-1- طبقه بندی بر اساس شکل مقطع عرضی
الفخندقها با مقطع عرضی V شکل)
این نوع خندقها در مناطقی که ضخامت سازند مارن و یا رس زیاد باشد به وجود می آیندبه طوری که عوامل تخریب تا سازند بعدی که از نظر جنس ومقاومت به فرسایش متفاوت باشد عمل نموده و خندق در عمق توسعه می یابد این خندقها عرض کمی داشته ودارای ویژگی هایی مانند بریدگی های فعال حفر بستر، عدم پوشش گیاهی در بستر بخصوص در نزدیکی برش فوقانی، شیب طولی زیاد و گسترش در جهات مختلف می باشند (احمدی، 1378؛ علیزاده، 1368).
ب- (خندقها با پروفیل عرضیUشکل)
این نوع خندقها در مناطقی که سازند مارن یا رس ضخامت چندانی ندارد و همچنین در نواحی لومی ودر دره های آبرفتی دیده می شوددر این خندقها خاک در لایه زیرین

دیدگاهتان را بنویسید