درمان کارکردهای اجرایی

امروزه اهمیت عمل وری توجه در تموم جنبه های زندگی روزانه به اثبات رسیده. یکی از مفروضه های اصلی در توانبخشی مشکلات توجه اینه که موضوعات اجتماعی، رفتاری و هیجانی بر شناخت اثر می گذارن از این رو کارشناسان می بایست در مدیریت مشکلات توجه دامنه بزرگی از رویکردهای رفتاری، جامعه شناختی، روانشناختی و عصب روانشناختی رو در نظر بگیرن (مک کلوزکی و همکاران، ۲۰۰۹) آموزش توجه بر مبنای این مفهومه که عملیات های شناختی خاص توجه بعد از تمرین های تکراری بهبود می پیدا کنن (پوستر، راتبرت، ۲۰۰۷)، چون تمرین باعث ایجاد برابری هایی در شبکه های عصب آناتومیکی مربوط به این فرایندها می شه (کرنز و همکاران، ۱۹۹۹). به کار گیری این معنی اول درحوزه توانبخشی شناختی به عنوان آموزش روند توجه مورد توجه قرار گرفت (سوهلبرگ و متیر، ۲۰۰۱). آموزش روند توجه:در برگیرنده مجموعه ای از تمرین های شناختیه که به خاطر بهبود و بازسازی دوباره سیستم های شناختی توجه مورد استفاده قرار می گیرند. راه و روش آموزش روند توجه بر مبنای نظریه های عصب روانشناختی شکل گرفته. بیشتر برنامه های آموزش روند توجه بر مبنای این باور بوجود اومده ان که توانایی توجه می تونه از راه جفت و جور کردن فرصت هایی واسه تحریک یک یا چند جنبه خاص از سازه توجه بهبود پیدا کنن. در این راه و روش تلاش بر اون هستش تا مریض تو یه سلسله تمرین های تکراری درگیر شه که فرصت هایی رو واسه انجام تکالیفی که نیازمند سطح توجه بالاست جفت و جور کنه. در این راه و روش فرض بر اینه که فعال سازی و تحریک سیستم های توجه منتهی به تغییراتی در ظرفیت شناختی می شه. الان از طرف محققان چندین بسته آموزش توجه و برنامه رایانه ای در این مورد ارائه شده. در یکی از این برنامه های آموزش روند توجه که از مجموعه ای از تکالیف منظم سلسله مراتبی تشکیل شده، عامل های جور واجور توجه از جمله توجه پایدار، انتخابی، جانشینی و تقسیم شده مورد تمرین واقع می گردند. کارشناسان بالینی می بایست تکالیف خاصی رو واسه سازماندهی یه برنامه آموزشی روند توجه انتخاب کنن. در زیر بعضی از فعالیت ها یا تمرین هایی که واسه آموزش روند هریک ازمولفه های توجه هست ارائه می شه:

توجه پایدار:

۱) تمرین هایی که فرد می بایست با گوش دادن به یه مجموعه از محرک های شنیداری فقط به محرک های هدف جواب دهد.

۲) تمرین هایی که فرد می بایست با نگاه کردن به یه مجموعه از محرک هایی دیداری تنها محرک ها هدف جواب دهد. – فعالیت های ذهنی ریاضی.

۳) تمرین هایی که فرد می بایست یه مجموعه از اعداد رو به صورت روبه جلو یا روبه عقب با یه نظم مشخص تمرین کنه. مشابه با آزمون فراخنای ارقام وکسلر.

توجه جانشینی:

۱) تمرین هایی که نیازمند اینه که فرد به یه نوع از محرک های هدف توجه کنه و بعد به نوع دیگری از محرک های هدف توجه خود رو عوض کنه.

۲) فعالیت هایی که در اون یه سری از اعداد به فرد نشون داده می شه و ایشون می بایست با تغییر توجه بین اضافه کردن و کاهش اعداد انتخاب شده عمل کنه.

توجه انتخابی:

۱) هرتکلیف توجه پایداری که در اون یک یا چند متغیر مزاحم و دخالت گر همراه شه.

توجه تقسیم شده:

۱) خوندن یه پاراگراف و تعیین محرک های هدف به طور همزمان.

۲) تکمیل یه تکلیف توجه پایدار در حالی که به طور همزمان یه تکلیف رایانه ای زمان عکس العمل رو فرد انجام بده (سوهلبرگ و متیر، ۲۰۰۱). سوهلبرگ و متیر (۲۰۰۱) علاوه بر آموزش روند توجه، به کار گیری راهبردها و پشتیبانی های محیطی (این راه و روش در برگیرنده هم راهبردهای خود – مدیریتی و هم تغییر محیط به خاطر حل مشکلات توجهه. راهبردهای خود – مدیریتی بیشترً شامل یه سری راهبردهای خودآموزشیه که به فرد کمک می کنه تا توجهش رو در انجام تکلیف تمرکز کنه. بعضی از این راهبردها عبارت ان از راه های جهت دهی به فرایندهای توجه و آموزش قدم به قدم توجه پشتیبانی های حمایتی هم شامل دو بحث به توضیح زیر می باشه: راهبردهای مدیریت تکلیف و اصلاح و تغییر محیط)؛ به کار گیری وسایل کمک خارجی (این راه و روش به وسایل کمکی جور واجور که واسه کمک به سازمان دادن اطلاعات افراد استفاده قرار می گیرد اشاره داره. بعضی از این وسایل عبارت ان از: سیستم های تقویم نوشتاری واسه ثبت برنامه های روزانه که مثلاً در گوشی موبایل یا رایانه های همراه تعبیه شده، چک لیست های نوشتاری، سیستم های اعلان صوتی، ساعت های زنگ دار و…) و پشتیبانی روانی اجتماعی (رابطه بین حالت های هیجانی و عمل وری شناختی مورد تاکید محققان قرار گرفته. منبع مشکل توجه ممکنه یه آسیب مغزی ارگانیک یا به وجود اومده توسط عوامل روانی – هیجانی و یا ترکیبی از این دو باشه. بعضی از راه های پشتیبانی روانی اجتماعی عبارت ان از: گوش دادن فعال، آموزش آرامیدگی و شکل های جور واجور روان درمانگری) رو هم در درمان و بهبود مشکلات توجه پیشنهاد می کنن و می گن که با در نظر گرفتن ویژگی های مراجع، دوره بهبودی، جواب دهی به درمان و… محققان می تونن هر کدوم از راه ها رو به صورت جدا از هم و یا به صورت ترکیبی استفاده کنن.

موبایل

 

یافته های تحقیق ها نشون دهنده اون هستش که روش آموزش توجه در بهبود توجه کودکان عادی پیش دبستانی (پوسنر و راتبرت، ۲۰۰۵، پوسنر و راتبرت ۲۰۰۷، رودا و همکاران، ۲۰۰۴، دوست و لیوسی، ۲۰۰۰). بهبود افراد گرفتار به آسیب مغزی (پنکمن، ۲۰۰۴، سوهلبرگ و متیر، ۲۰۰۱) مؤثر بوده. مشکل ADHD هم با در نظر گرفتن وجود مشکل توجه به عنوان یکی از نشونه های اصلی این مشکل کانون توجه بعضی از محققان بوده. آموزش توجه به عنوان یه روش غیردارویی در درمان افراد گرفتار به این مشکل در چند تحقیق (ویلیامز، ۱۹۸۹، سمرود کلیکمن و همکاران، ۱۹۸؛ کرنز و همکاران، ۱۹۹۹؛ کاراتکین، ۲۰۰۶، وایت و شاه، ۲۰۰۶؛ اوکانل و همکاران، ۲۰۰۶؛ شلو و همکاران، ۲۰۰۷) مورد استفاده قرار گرفته.

ویلیامز (۱۹۸۹، به نقل از کرنز و همکاران، ۱۹۹۹) تاثیر آموزش توجه رو در شش کودک گرفتار به مشکل ADHD (8-13 سال) روزانه ۲ ساعت به مدت ۵ هفته بررسی کرد. ایشون تاثیر آموزشی توجه رو در بهبود کارکرد افراد در تکالیف توجه و هم بهبود در تکالیف درسی گزارش کرد. سمرود کلیکمن و همکاران (۱۹۹۸ به نقل از کرنز و همکاران، ۱۹۹۹) تاثیر آموزش توجه رو همراه با آموزش حل موضوع روزانه یه ساعت به مدت ۱۸ هفته در محیط مدرسه مورد بررسی قرار دادن. یافته ها نشون داد که آموزش توجه می تونه منتهی به کارکرد بهتر در تکالیف توجه و بهبود در تکالیف کلاسی شه. کرنز و همکاران (۱۹۹۹) تاثیر آموزش توجه رو در ۱۴ کودک (۷ تا ۱۱ ساله) گرفتار به این مشکل مورد بررسی قرار دادن. یافته ها نشون داد که کودکان گرفتار به این مشکل پس از آموزش مستقیم توجه عملکردشون در تکالیف درسی و وسایل امتحان توجه بهتر شد. وایت و شاه (۲۰۰۶) یه راه و روش آموزش توجه رو در نوجوانان گرفتار به این مشکل بررسی کردن. یافته های این تحقیق نشون دهنده فرق های با معنی بین کارکرد پیش آزمون و پس آزمون این افراد بود. کرتکین (۲۰۰۶) و اوکانل و همکاران (۲۰۰۶) هم در بررسی های خود به این نتیجه رسیدن که آْموزش توجه واسه کودکان گرفتار به این مشکل مؤثره. شلو و همکاران (۲۰۰۷) هم با بهره گرفتن از یه برنامه پیشرونده کامپیوتری آموزش توجه (آموزش توجه پایدار، توجه انتخابی، جهت گیری توجه و توجه اجرایی) ۲۰ کودک گرفتار به این مشکل رو هفته ای دو جلسه به مدت ۸ هفته مورد آموزش قرار دادن. یافته ها نشون داد که کارکرد این کودکان پس از پایان آموزش در تکالیف بهتر شد و والدین بهبود در نشونه های مشکل توجه این کودکان رو اندازه های درجه بندی رفتار گزارش کردن. در کل می توان براساس یافته های حاصله از تحقیق های جور واجور چه در کودکان طبیعی و چه در کودکان گرفتار به مشکل های تحولی از جمله مشکل مشکل توجه / فزون کنشی نتیجه گرفت که آموزش توجه می تونه با ایجاد تغییر در کارکرد مغز به خصوص در شکنج های قبلی که براساس تحقیقات تصویربرداری مغزی اثبات شده (پوسنر و راتبرت، ۲۰۰۵) منتهی به بهتر شدن فرایندهای توجه فرد شه. ادبیات پژوهشی موجود در این مورد در ایران بیان کننده اون بود که تا الان پژوهشی دور و بر اثر روش آموزش توجه بر بهتر شدن نشونه های مشکل ADHD انجام نشده.