روش‌های درمانی اختلال نارسایی توجه/بیش فعالی

۲-۱۸-۱- دخالت پزشکی

به عنوان یه قانون کلی، هرچند دارودرمانی به تنهایی سودمنده اما، با احتمال خیلی کم واسه درمان مشکل مشکل توجه/ بیش فعالی کافیه (کروننبرگر و می یر،۱۹۹۶). در سالیان گذشته، مشکل مشکل توجه/ بیش فعالی بیشتر از قبل به عنوان مشکل هتروژنی شناخته شده که خیلی در همراهی با مشکلات دیگه روانپزشکی (مشکلات سلوک و نافرمانی مقابله جویانه، مشکلات خلقی تک قطبی و دوقطبی و مشکلات اضطرابی)؛ مشکلات شناختی (ناتوانی های یادگیری) و مسائل اجتماعی (نبود توانایی اجتماعی شدن و ناتوانی در یادگیری مفاهیم غیرکلامی) اتفاق می افتد(وینر،۲۰۰۳).

اضطراب

از طرف دیگه، داروهای محرک با اینکه در خیلی از کودکان گرفتار به ختلال مشکل توجه/ بیش فعالی، کمک کننده هستن، اما فقط تسکینی خیره کننده و نه درمون[۳] رو باعث می شن. ، ممکنه سودمندی این داروها به دلیل طول اثر، مشکلات جانبی جسمی و روانشناختی، وخامت همبودیا، نبود پذیرش دارویی، از دست دادن بهبودی کامل، دوره های توقف دارویی[۴]، تحمل، پدیده برگشت و برچسب[۵] اجتماعی کم شده و محدود شه (لویس،۲۰۰۳). علاوه بر این، حتی اگر داروهای محرک در درمان کودکان گرفتار به مشکل مشکل توجه/ بیش فعالی خیلی موثر هم باشن، بازم، خیلی از این کودکان با موندگاری مشکلات اجتماعی، تحصیلی و هیجانی مواجه هستن (کاپلان و سادوک،۲۰۰۵). اونقدر که دارودرمانی به تنهایی نمی تونه پاسخگوی نگرانی والدین درباره مسائلی هم چون جنگ هر روزه بر سر تکالیف درسی و رفتن به تختخواب باشه. ، در روبرو شدن با همسایگان منتقد و معلم عصبانی و در آخر، جلوگیری از رانده کودک از طرف هم سالان هم کمک کننده نیس. دارودرمانی به تنهایی، در وضعیت پریشون خانوادگی، مشکلات روانشناختی والدین که خونواده رو متأثر می سازند و هم بدرفتاری با کودک بی تأثیره. دارودرمانی لازمه بحث با والدین در مورد ترس های اونا از آسیب دارو به کودک و هم صحبت دائمی در مورد یکی بودن دوز، مشکلات جانبی و چگونگی احساس کودک درباره مصرف دارو می باشه. اینجوری کاملا معلومه که مشکل مشکل توجه/ بیش فعالی، مشکل پیچیده ایه که کلیه بخش های عملکردی کودک رو متأثر ساخته و نیازمند یه برنامه کامل درمانیه (لویس،۲۰۰۳). در همین زمینه، درمان های روانی-اجتماعی بیشتر در کنترل مشکل مشکل توجه/ بیش فعالی لازمن (کروننبر گر و می یر،۱۹۹۶).

مشکلات

الان والدین و پزشکان به مشکلات داروها و اثر بلندمدت اون خوش بین نیستن و از این رو به تجویز تنهایی داروها در بهبود نشونه های این مشکل باور کمی هست (سونوگا[۶] و همکاران، ۲۰۰۱). علاوه براین، هر چند درمان های دارویی به بهتر شدن کارکرد روزانه کودکان مشکل توجه/ بیش فعالی کمک می کنه ولی اگه به تنهایی به کار رود، در بهبود درازمدت بیماران اثر کمی داره (ناتان،[۷] ۱۹۹۹). هم اینجور تحقیقات جدید در درمان مشکل مشکل توجه/ بیش فعالی نشون می دهد که درمان های دارویی به تنهایی در درمان مشکلات مربوط به مشکل مشکل توجه/ بیش فعالی کافی نیس.

۲-۱۸-۱-۱- اثرات جانبی داروها

با در نظر گرفتن این که یکی از شایع ترین دخالت های درمانی واسه درمان  مشکل مشکل توجه / بیش فعالی به کار گیری داروهای محرک سیستم عصبی مرکزی که شامل ریتالین، کونرتا، متادین (هر سه متیل فنیدیت هستن)، دکسدرین (دکستر و آمفتامین) و آدرال (آمفتامین ترکیبی) می باشه. (دوپل و استدنر، ترجمه پروانه محمدخانی و مجد،۱۳۸۷ ).و داروهای فوق دارای اثرات جانبی معمولاً ناچیز بوده و به آسونی قابل کنترل هستن. با اینحال، اثرات جانبی محتمل زیادی واسه این داروها وجود دارن چون علاوه بر اعمال اصلی اون ها، داروهای محرک اثرات زیادی رو بر سیستم عصبی سمپاتیک و سیستم عصبی پاراسمپاتیک باقی می گذارن. اثرات اون روی سیستم عصبی سمپاتیک عبارت ان از:تپش قلب (یا ضربان قلب)،فشارخون زیاد نشونه های دیگه، تحریک که بیشترً موجب بی خوابی می شن.

سیستم پاراسمپاتیک روی هیپوتالاموس اثر می گذارن (هیپوتالاموس ساختار کوچیکی در مغزه که اشتها، درجه گرما و بقیه کارکردهای بدنی رو تنظیم می کنه). اثرات جانبی پاراسمپاتیکی دیگه معمولاً ناچیز بوده و نتیجه های کمتری دارن، مانند ناراحتی معده یا سردرد.

اضطراب، بی خوابی، تحریک پذیری، حرکات تیک یا عصبی، خواب آلودگی، خیره شدن، دل درد، سرخوشی، سردرد، سرگیجه، نبود علاقه به بقیه، غمگینی، کابوس، کاهش اشتها، کم حرفی، گرایش به فریاد کشیدن، ناخن جویدن، از اثرات جانبی مصرف داروهای محرک می باشه که در بعضی از کودکان به وجود میاد (فرید من و دویال،۱۹۴۷ به نقل از صدرالسادات، محمدی و صدرالسادات، ۱۳۴۰).

جدول زیر اثرات جانبی اصلی و فوت وفن های کنترل مربوط رو نشون می دهد. در ملاحظات خاص، توقف رشد، مسمومیت و عوده که واسه مدیریت بالینی مهم به حساب می آیند:

جدول ۲-۴

اثرات جانبی داروها و مدیریت بالینی

 

چاقی

اثرات جانبیمدیریت بالینی پیشنهاد شده
حالت کلی·                                     درمورد اثرات جانبی ناچیز، ۷تا ۱۰ روز فرصت بدید تا تحمل ایجاد شه.·                                     مشخص کنین که دوز پایین تر اثرات جانبی رو نابود می کنه.

·                                     کارکرد وقتی رو مورد آزمایش بذارین و مشخص کنین که زمان دادن دارو می تونه با کم شدن اثرات جانبی هماهنگ شه.

·                                     مشخص کنین که اثرات جانبی به مشکل های دیگه یا عوامل فشارزای محیطی مربوط هستن و اونا رو به صورتی کاهش کنین.

·                                     اگه این راهبردها با شکست مواجه شدن، داروی محرک دیگری رو در نظر بگیرین.

بی اشتهایی/ سوءهاضمه·                                     دارو رو قبل از غذا، موقع خوردن یا بعد از اون بدین.·                                     در مورد پمولین، هپاتیت دارویی رو مورد توجه بذارین.
کاهش وزن·                                     دارو رو بعد از صبحونه یا نهار بدین.·                                     از راه های افزایش کالری استفاده کنین مانند صبحونه آماده با پروتئین زیاد یا بستنی.

·                                     قبل از دادن غذای معمولی، خوردن رو باغذایی که بیش تر ترجیح داده می شه، شروع کنین.

·                                     “تعطیلات دارویی” کوتاهی بدین.

کندی زیاد شدن وزن و قد·                                     از درمان های کاهش وزن استفاده کنین.·                                     تعطیلات دارویی طولانی تری بدین (مانند تعطیلات آخر هفته و تعطیلات).

·                                     ازداروی محرک دیگری استفاده کنین ویا داروهای غیرمحرک رو موردتوجه قراردهید.

سرگیجه·                                     فشارخون و نبض رو آزمایش کنین.·                                     مریض رو به خوردن مایعات به مقدار کافی تشویق کنین.

·                                     اگه فقط با بالاترین درجه اثر دارو مواجه شدید، ترکیب آهسته رهشی رو آزمایش کنین.

بی خوابی/ کابوس·                                     دارو رو در اوایل روز بدین.·                                     دوز آخر دارو رو خط بزنین یا کم کنین.

·                                     اگه اثر قرص آهسته رهش می بدید اون رو به قرص معمولی تغییر بدید.

·                                     آنتی هیستامین آروم بخش مانند بنادریل یا کلوئیدین رو اضافه کنین.

خلق دپرس، محدودیت هیجانی·                                     دوز رو کم کنین یا به ترکیب درازمدت تغییر بدید.·                                     داروهای محرک رو تغییر بدید.

·                                     OCD کمبود رو که به به کار گیری درمان جانشین یا مجاز نیاز داره مورد توجه قراردهید.

برگشت·                                     (دارو) رو به نوع آهسته رهش تغییر بدید.·                                     ترکیبات آهسته رهش و کوتاه اثر رو باهم ترکیب کنین.
تیک ها·                                     داروها رو در دوزهای جور واجور آزمایش کنین، نبود به کار گیری دارو رو هم درنظر بگیرین تا مطمئن شید که تیکا به دارو مربوط می شن یا نه.·                                     در مورد تیک های ناچیزی که بعد از گذشت ۷ تا ۱۰ روز برطرف می شن، خطر رو در مقابل سود موردتوجه بذارین و رضایت آگاهانه جدیدی رو با مریض و ولی تنظیم کنین.

·                                     داروی محرک رو تغییر بدید.

·                                     درمان غیر از داروی محرک مانند کلوئیدین یا ضدافسردگیا رو مورد توجه بذارین.

·                                     واسه تیک های شدید در حضور ADHD شدید، ترکیب داروی محرک رو با عامل نورلپتیک قوی در نظر بگیرین.

 

سایکوز (روان پریشی)·                                     درمان با داروی محرک رو قطع کنین.·                                     وجود مشکل تفکر همبود رو آزمایش کنین.

·                                     درمان های جانشین رو مورد توجه بذارین.

 

پس باتوجه به مشکلات جانبی داروهای محرک و علاوه براین شکایت های خونواده های کودکان گرفتار به مشکل بیش فعالی/ مشکل توجه به کار گیری راه های درمانی غیردارویی هم مهمه. بنابر این بنا برعوارض جانبی دخالت های دارویی آورده شده، پیشنهاد می شه دارودرمانی بیشتر به دلیل مشکلات باقیمونده[۸]، با درمان های روانی-اجتماعی ترکیب شه (لویس،۲۰۰۳) تا نتیجه درازمدت کودکان گرفتار به مشکل مشکل توجه/ بیش فعالی بهبود یابد (تیتر،۱۹۹۸) چراکه خیلی از تحقیقات، نشون دهنده اثر اضافه درمان ترکیبی دارودرمانی و درمان های روانی-اجتماعی در مقایسه با هر کدوم از این درمانا به تنهایی هستن (کاپلان و سادوک،۲۰۰۵). درمان های ترکیبی در کودکانی که دچار همبودی مشکلات درون گرایانه و برون گرایانه هستن و هم در کودکانی که با دارو به وضعیت نرمال نرسیده ان، سودمندتر هستن (وینر،۲۰۰۳). درمان های ترکیبی مخصوصا واسه کودکان کم سن و سال به درد بخور هستن. این مداخلات اگر به تنهایی به کار روند، اثر ضعیفی بر علائم اصلی مشکل دارن (لویس،۲۰۰۳).

[۱]-Everett

[۲]-Sloan, Kettle, Taylor

[۳]-Cure

[۴]-Time off

[۵]-Stigma

۶- Sonuga.

۷- Nathan.

[۸]-Residual