پایان نامه های روانشناسی

منابع و ماخذ تحقیق جایگاه اجتماعی

دانلود پایان نامه

معلول به صورت مادرزادی دچار نقص عضو بوده باشد این سطح انتظار از وی کمتر خواهد بود. مطمئناً وی برنامه های زندگی را با توجه به شرایط خود تنظیم نموده بود در حالی که افراد سالمی که دچار معلولیت می شوند با مشکل بزرگی به نام سازگاری با شرایط روبه رو می شوند. حتی از نظر علوم پزشکی برخی از افراد که دچار قطع عضو می شوند تا مدت ها احساس درد و ناراحتی در عضو قطع شده می نمایند افرادی که جانبازان جنگ تحمیلی می باشند از این گروه هستند.
با توجه به تفکر کارکرد گرایان که برای هر عضو یا بخش جامعه کارکردی تعریف می نمایند و اهمیت و تدثیر آن واقعه یا عضو را تا زمانی می دانند که کارکرد دارد همواره با کاهش کارکرد ما شاهد کاهش اهمیت خواهیم بود.
در حوزه خانواده فرد جانباز دو نقش اساسی را بر عهده دارد که هر کدام برای وی مسئولیت هایی را تعریف می نمایند:
2-16-1 ) نقش همسر و نقش پدر
بدون شک در تشکیل کانون خانواده هم مردو هم زن حتی در ابتدائی ترین شکل جامعه و سطح اجتماعی تقسیم وظایفی را برای خود و دیگری متصور هستند. در نقش همسری از مرد انتظار می رود تا بتواند با تأمین معاش خانواده و بر عهده گرفتن بخش عمده ای از امور خارچ خانه به عنوان محور و ستون خانواده عمل نماید. از مرد انتظار می رود تا تکیه گاه قابل اتکا در لحظات بحران و خطر باشد. در بسیاری از اوقات، زنان، حتی زنان تحصیل کرده شاغل، آمال وآرزوهای بلند زندگی خویش را در دستان مردان زندگی خوش می بینند و انتظار آن را دارند تا روند صعودی سطح و موفقیت زندگی خود را به کمک مردان خویش طی نمایند. در این فرآیند صعودی زندگی دست یافتن به امکانات مادی و معنوی دخیل و سهیم هستند. آنها دوست دارند که خانه ای خوب، درآمدی خوب، موقعیت اجتماعی مناسب و تحصیلات و … داشته باشند.
از سوی دیگر در نقش پدر خانواده فرزندان ضمن این که انتظار برآوردن نیازهای مادی خویش را دارند، انتظار پدر بودن را با ایفای جزئیات نقش پدری دارند.
زندگی امروزه در جهان صنعتی جایگاه فرزندان و کودکان را اعتلا بخشیده. شاید در 50 سال قبل فرزند صاحب هیچ حقی نبوده و همین قدر که پدر و مادر برای آنها لباس و مسکن و خوراک تهیه می نمودند آنها می بایست سپاسگذار باشندو خانواده به صورت صاحب اختیار حتی بعد از ازدواج نیز در کار آنها حضور می یافتند اما امروزه فرزندان و کودکان جایگاه قابل ملاحظه و تعریف شده ای دارند.
کودکان جانبازان پدری می خواهند همراه و همپا با آنها بازی کند، به خیابان بروند، خرید کنند، به میهمانی بروند اما بسیاری از حالات امکان برقراری چنین ارتباطی نمی باشد یک جانباز اعصاب و روان نمی تواند در محیط های شلوغ که آلودگی صوتی دارند حضور یابند جانباز شیمیایی ریوی در محیط با آلودگی محیط زیست بدون کپسول اکسیژن نمی تواند حضور یابد جانباز قطع نخاع و قطع پا نمی تواند با ویلچر به مدرسه فرزندش برود یا با او به پارک برود و … .
بنابراین بسته به نوع جانبازی و گاهی شدت جانبازی نقش و تأثیر نقش وی در خانواده تحت الشعاع معلولیت و نقص عضو واقع می شود. یعنی بر اساس نظریه آنومی چون یکی از اجزاء (پدر ) یک نظام سازمان یافته به نام خانواده نمی تواند به صورت کامل کارکردهایش را به انجام برساند این نظام دچار آنومی یا بی سازمانی میگردد.
از سوی دیگر بر همین اساس دورکیم معتقد است شرایط اجتماعی قوی و یا پایدار با تولید هنجارهایی آمال و ارزوهای افراد را کنترل میکند همسری که با آمال و اروزهای شیرین با جانباز ازدواج کرده اکنون باید انزوای اجباری را بپذیرد و دوران خوب زندگی خویش را صرف پرستاری و نگهداری از فردی نماید که معلوم نیست چند سال دیگر در این وضعیت خواهد بود. این پرستاری نامحدود همراه با محدودیت ارتباطات اجتماعی که موجب انتقال بخشی از وظایف پدرانه بر دوش مادر خانواده می شود، موجب کاهش اقتدار کارکردی مرد در خانواده می شود که موجب پدید آمدن دو اثر نامطلوب در زندگی جانباز می گردد.
نخست این که با کاهش کارکردهای نقش های مردانه در زندگی فرد تجانباز دچار مشکلات شخصی و روحی روانی می گردد و در بعد دیگر این خانواده است که دستخوش تحولات و آسیب ها می گردد.
ممکن است جانبار به اعتیاد یا خودکشی روی آورد یا این که در اثر فشارهای روحی، روانی به خشونت فیزیکی در خانواده روی آورد و حتی جدائی و از هم گسیختگی خانواده از دیگر مسائل این بخش است.
اثرات نامطلوب این کاهش کارکرد که می تواند آسیب های فوق الذکر را در خانواده پدید آورد روی هر سه جز ماهیتی خانواده مورد نظر اعم از پدر، مادر و فرندان اثرات متفاوت دارد. و جدای از اینکه روی تک تک افراد اثرات فردی دارد، می تواند روی روابط آنها نیز تأثیر گذار باشد. به گونه ای که مادر خانواده قدرت پدر را برای ایفای نقش پدری یا همسری کافی نداند، فرزندان برای کنترل رفتار درون خانواده و بیرون خانواده اثر نقش پدرانه را احساس ننمایند و شخص جانباز نیز به دلیل فاصله ایجاد شده میان خود اصلی و خود موجود در اجرای نقش خود تا حدی که امکان دارد هم تلاش ننماید.
بنابراین نوع و شدت جانبازی هر چه بالاتر و خطرناکتر باشد به عدم کارائی و یا کاهش کارائی منجر می گردد این کاهش کارائی بستری را برای ورود عوامل مؤثر در تولید آسیب به محیط خانواده فراهم می نماید. عواملی چون ایجاد فاصله، عدم رعایت حرمت ها، کم رنگ شدن کنترل های لازم و عدم اعتماد و اعتقاد اعضا به هم.
از سوی دیگر می دانیم که پارسونز برای هر نظام اجتماعی چهار تکلیف را تعریف نموده و این تکالیف را به عنوان ویژگی های نظام های اجتماعی معرفی نموده است. این تکالیف عبارتند از:
1 ـ تطبیق : هر نظامی باید خودش با موقعیتی که در آن قرار گرفته تطبیق دهد یعنی باید خودش را با محیطش تطبیق دهد و محیط را نیز با نیازهای خود سازگار سازد.
2 ـ دستیابی به هدف: یک نظام باید هدف های اصلی اش را تعیین کند و به آنها دست یابد.
3 ـ یکپارچگی : هر نظامی باید روابط متقابل اجزای سازنده اش را تنظیم کند و به رابطه میان چهار تکلیف کارکردیش نیز سرو صورتی بدهد.
4 ـ سکون یا نگهداشت الگو: هر نظامی باید انگیزش های افراد و الگوهای فرهنگی آفریننده و نگهدارنده این انگیزش را ایجاد، نگهداری و تجدید کند. ( ریتزر، 1382: 131 )
اما تعریف نظام اجتماعی از دیدگاه پارسونز شامل کنش ها و کنشگران سطح خرد تا عالی ترین و پیچیده ترین صورت های اجتماعی می باشد.
یک نظام اجتماعی از مجموعه ای کنشگران فردی ساخته می شود که در موقعیتی که دست کم جنبه ای فیزیکی یا محیطی دارد با یکدیگر کنش متقابل دارند. این کنشگران بر حسب گرایش به ارضای حد مطلوب برانگیخته می شوند و رابطه اشان با موقعیت هایشان و هم چنین با همدیگر بر حسب و به واسطه یک نظام ساختاربندی شده فرهنگی و نمادهای مشترک مشخص می شود ( همان منبع: پارسونز1951، 5 و 6 )
با توجه به آنچه گفته شد می توان خانواده را به عنوان یک نظام اجتماعی مورد بررسی و تحلیل قرار داد و بطور کلی چهار تکلیف فوق را باید برای آن در نظر گرفت. هر چند در یک نظام اجتماعی از دید پارسونز ما شاهد یک نظام کنش متقابل هستیم اما در تفکر پارسونز آمیزه ای از نقش و منزلت است که به عنوان واحد بنیادی به کار می رود و این همان مبحثی است که در مطالب فوق در مورد آن بحث شد. منزلت، جایگاه فرد در ساختار، و نقش، ساختاری است که از ان منزلت انتظار می رود.
نظام خانواده باید بتواند چهار تکلیف فوق الذکر را به خوبی به انجام برساند تا از آسیب ها در امان بماند با توجه به اینکه پدر خانواده در خانوادهای جانبازان دچار نقص عضو شده مسلماً نمی تواند نقشی را که از منزلت وی انتظار می رود به درستی و کمال به انجام رساند. حال اگر خانواده قادر باشد که خود را با شرایط جدید تطبیق دهد و راهکاری را برای رفت از این وضعیت ارائه نماید، می توان به مقاومت در مقابل آسیب ها امیدوار بود. پدید امدن شرایطی برای ادامه تحصیل، داشتن شغل مناسب، درامد کافی، فعالیت های اجتماعی مناسب و متناسب در حفظ شرایط و موقعیت مناسب جانباز در خانواده مؤثر است.
اما دستیابی به هدف که تکلیف دیگری از یک نظام اجتماعی است با شرایط جانباز دچار تحول می شود چرا که برخی از اهداف اولیه زندگی ممکن است با نقص عضو موجود، دیگر ممکن نباشد. همسر و فرزندان خواستار شرایط اجتماعی آرمانی دیگری بودند. به عبارت دیگر یکپارچگی نظام اجتماعی که تکلیف سوم است با نقص عضو دچار مشکل می شود چرا که یکی از اجزای نظام که پدر خانواده بوده دچار نقص عضو شده و عملاً در نظام اجتماعی که برای رسیدن به اهداف باید اجزا به صورت هماهنگ در خدمت کل باشند ناهماهنگی ایجاد می شود و بر اساس نظریه آنومی دورکیم وجود عضو ناهماهنگ، کارکردهای نظام اجتماعی برای رسیدن به اهداف را دچار مشکل می نماید از این رو زمان ازدواج جانبازان می تواند یک عامل مؤثر در بروز آسیب هایی در خانواده باشد.
در این میان جانبازانی که قبل از جانباز شدن ازدواج نمودند مشکل کمتری خواهند داشت چرا که ازدواج های جانبازان پس از معلولیت در بسیاری از شرایط تابع احساسات، عواطف و آرزوهای دوران جنگ بوده. ( همان مسأله کنترل آمال و آرزوهای افراد و هنجارهای اجتماعی که دورکیم در نظریه آنومی مطرح کرده) معرفی جانبازان و رزمندگان به عنوان قهرمانان بی بدیل و ایثارگرانی که به حق از کیان و شرف و مرز و آبروی ملت دفاع نمودند، حسی از احساس وظیفه و مسئولیت را در مردم و آنهایی که پشت جبهه بودند برانگیخته بود. به همین دلیل بسیاری از خانم های جوان برای ادای دین و گاهی از سر دلسوزی به ازدواج با جانبازان پرداختند اما تغییرات سریع مسایل اجتماعی و تبدیل جامعه به یک جامعه در حال ثبات از وضعیت جنگی بسیاری از شرایط و ویژگی های جامعه را تغییر داد. با تغییر شکل زندگی اجتماعی افراد آمال و خواسته های مردم هم عوض شد. دیگر داشتن خانه های شیک، اتومبیل، مسافرت، تعطیلات و … به زندگی مردم افزوده شد. رسانه ها نیز از وضعیت پرداختن مدام به جنگ و مسایل جنگی و مردان جنگ فارغ شدند و در نهایت آن احساس و شوری که در مردم ایجاد شده بود کاهش یافت. و توجه مسؤولین نیز به مسایل دیگر معطوف گردید. در این شرایط بسیاری از دختران جوان دیروز که همسران جانبازان بودن با فروکش کردن شور احساس و حس مسئولیت و درگیر شدن با مسایل سخت نگهداری از بیماری دایمی، و درگیری با کارهای اداری انرژی روزهای نخستین را از دست داده و به دنبال آمال و آرزوهای عرفی و عمومی جامعه هستند. این امر می تواند به کشمکش و بروز اختلاف میان جانباز و خانواده منجر گردد. نتیجه آن می تواند خودکشی و اعتیاد برای جانباز و فرزندان و یا از هم گسیختگی خانواده در جانبازان باشد.
تداوم این جریان به نوعی تضاد میان جانباز با همسر و دیگر اعضای خانواده ایجاد می نماید. مبتنی بر نظرات آنومی دورکیم و نظریه فشار ساختاری ( نوآوری) دورکیم می باشند.
شرایط ویژه جنگ ، خاص آن دوره ها بوده با اتمام جنگ در تمام جوامع تغییرات سریعی اتفاق می افتد. در حالی که در ایام جنگ بسیاری از آرزوها و آمال در خدمت به جامعه و رزمندگان تلقی میشد. با اتمام جنگ که خود نوعی تغییر اجتماعی در شرایط جامعه است ما بازگشتی به سمت تعادلی نو داریم.
از سوی دیگر بر اساس اندیشه مرتن همسران جانبازان و فرزندان آنها خواسته های مشروع و اهداف قابل قبول و قانونی از جامعه دارند که به دلایل مختلفی از جمله شرایط جسمی، روحی، مادی و حتی فرهنگی و اعتقادی جانباز امکان برآورده شدن آن وجود ندارد. لذا بروز آسیب موجب نوآوری می گردد. نتیجه آن کشمکش دایمی، خشونت خانوادگی، اعتیاد، جدایی و … می تواند باشد. بر اساس نظریه فشار ساختاری مرتن بسیاری از خواسته های خانواده های جانبازان که مشروع نیز هستند از راه متعارف قابل دستیابی نمی باشند. در نتیجه به بروز آسیب منجر می گردند ( نوآوری) همچنین شخص جانباز یا همسرو فرزندان وی به دلیل احساس عدم توان هماهنگی با جامعه یا دسترسی به اهداف مورد نظر دچار انزوا و در نتیجه آسیب شوند( کناره گیری)
از نظر دورکیم وجود همبستگی اجتماعی قوی( بر اساس نظریه همبستگی اجتماعی) موجب تعلق خاطر و پیوند فرد با جامعه و محیط اطراف می گردد. بنابراین چنانچه بتوانیم جانباز را با محیط اطراف در ارتباطی منطقی و تعاملی بیشتر قرار دهیم به کاهش تضعیف روحیه وی کمک کرده و عملاًّ با دادن نقش موثر اجتماعی هم جایگاه اجتماعی قابل قبولی برای وی تعریف نموده ایم و هم اعتماد به نفس او را تقویت نمودیم. این اعتلای جایگاه اجتماعی با تسری یافتن به درون خانواده به تقویت جایگاه وی در خانواده و استحکام خانواده منجر میشود.
بنابراین افزایش میزان مشارکت اجتماعی جانباز، بر کاهش آسیب ها موثر است.
براساس نظریه پیوندهای اجتماعی، ایمان و اعتقاد و تعلق خاطر و دلبستگی به کاهش اسیب ها کمک می نماید جانبازان هر چه بیشتر به اهداف خویش یا همان ارزشهای انقلابی دلبستگی داشته باشند کمتر دچار ضعف روحی و کاهش اعتماد به نفس می گردند و این مسأله موجب افزایش میزان فعالیت و مشارکت اجتماعی و در نتیجه اعتلای نقش وی در خانواده می گردد و به طور طبیعی این حضور مطمئن در عرصه اجتماع سبب کاهش آسیب ها می گردد.
اما شاید یکی از بارزترین دلایلی که می تواند هر خانواده ای و بخصوص خانواده جانبازان را دچار مشکل و آسیب نماید مسأله تضاد و کشمکش است. این تضاد میان جانباز با همسر یا جانباز با فرزندان و شاید میان هر سه عضو مثلث خانواده باشد. جانباز چه با همسر و چه با فرزندان روی دو مسأله می تواند تضاد داشته باشند.
1 ـ روی نقش ها و تقسیم وظایف:
جانباز به دلیل شرایط جسمی از انجام بسیاری از وظایف محول در نقش خود ناتوان است به عبارت دیگر نقش و منزلت جانباز دچار تعارض و تضاد با سایر اعضای خانواده می شود. به هر روی جانباز تلاش می کند تا همچون پدر و همسری مقتدر عمل نماید در حالی که برای بسیاری از امور وفرامین اقتدار کافی ندارد. در این صورت پذیرش نقش پدری از سوی فرزندان سخت می باشد. این امر با کاهش کنترل اجتماعی روی فرزندان از سوی خانواده همراه خواهد بود و فرزندان آن بخش از نظارت ها را که موجب رعایت برخی از هنجارها می گردد روی خود احساس نمی کنند در نهایت این مسأله می تواند موجب بروز ناهنجاری هایی گردد که در نهایت موجب پدید آمدن آسیب هایی در خانواده می شود.
2 ـ تضاد در باورها و تفکرها:
جانبازان مردانی هستند که جنگ را با تمام وجود درک کرده اند. آنها جزئی از وقایع و اتفاقات سال های جنگ بوده اند و بسیاری از انها به دلایل مختلفی پیوندهایی عمیق با جنگ، جبهه و فرهنگ مبارزه دارند این که امروزه نیز تبعات آن ایام را تحمل می کنند می توانند به دلیل تعهدو تعلق خاطر به همان اصول و ارزش ها

مطلب مشابه :  منابع و ماخذ تحقیق خانواده گسترده

پاسخی بگذارید