نمادشناسی در شعر سید علی صالحی شاعر معاصر-۱۱۷

چکیده:
جهانی رویا گونه،آرمانی و ابدی در فراسوی واقعیت تنها با خیال پردازی های شاعرانه و راز آلودگی تصاویری نمادین و سمبلیک امکان پذیر است.
سمبل را در فارسی رمز،مظهر و نماد نامیده اند.سمبل و نماد لفظ یا عبارتی است که با زبانی پیچیده و گاه بسیار مبهم مفهوم را به گونه ای که توانایی و قابلیت انتقال چندین مفهوم و معنا را دارد بیان می کند.
نمادگرایی پرهیز از واقعیت ها و روزمره گی های عوام گونه و کشش به فر واقعیت،تشخص بخشی به مفاهیم و خصوصی سازی ادراک و در نهایت رسیدن به آرمان ها و اهداف دشوارو دست نیافتنی است.در تاریخ ادبیات فارسی از گذشته تا کنون نمادگرایی و رویکرد انتقال مفاهیم از این طریق پیشینه ای به درازنای آفرینش اولین اثرهای پارسی زبانان ما دارد.در حقیقت شاهکارهای بی نظیر و نامدار در زبان و ادبیات فارسی آبشخور نمادها و سمبل هایی است که تجلی گاه اندیشه و جهان بینی بزرگ نویسندگان و شاعران این مرز و بوم است.در آثار سید علی صالحی نمادگرایی و پردازش سمبل های گاه کاملاً شخصی و خلق ترکیب هایی نوع که نشانگر غنای اندیشه و شاعرانگی بی بدیل وی می باشد مشهود و ستودنی است.تا آنجا که از اوج نیازها و هجران های تخیل خویش در پیچ و تاب و رقص واژگان پرده می اندازد.خلق ترکیب هایی نوع گاه از طریق آشنایی زدایی در اشعار وی ممکن شده است،گاه با برقراری ارتباطی مفهومی و متضاد بین دو واژه سمبلیک و گاه با همراهی دو نماد در کنار هم که در این رساله به عنوان نماد مکمل از این شیوه یاد شده است و…
از این رو در این رساله نمادشناسی در اشعار وی مورد بحث و پژوهش قرار گرفته است.
واژه های کلیدی:نماد(سمبل)،سید علی صالحی،شعر،آشنایی زدایی،تضاد،نماد مکمل
۱-۱مقدمه
این رساله با عنوان نمادشناسی در شعر سید علی صالحی شاعر معاصر تدوین شده است.
شناخت و دستیابی به برجستگی ها و ویژه گی های سبکی هر اثر راهی است جهت پی بردن و درک هر چه بیشتر مفهوم و معنای آن اثر،از آنجا که از ویژه گی های برجسته آثار هنری از گذشته تا کنون نمادپردازی بوده است و شاعران اوج معنا را در قالب یک نمادریخته و در فضایی رمز آلود در معرض دید مخاطب قرار می دهند. زیرا نماد بهترین وسیله برای بازنمایاندن معنا به شیوه ای رمزی است. از این رو آشنایی با نمادها در فرهنگ های متعدد جهان مسیری است اجتناب ناپذیر برای درک معنا.
در شعر بزرگ شاعر معاصر سید علی صالحی با گونه های متفاوت و نویی از نماد پردازی برای رسیدن به معنا رو به رو می شویم که بسیار قابل بحث و پژوهش می باشد.نماد در اشعار وی گاه کاملاً عمومی و قرار دادی است همچون استفاده از نمادهای باد،باران،دریا،آینه،پنجره آوردن مثال و اما گاه کاملاًتخصصی است که با بهره گرفتن از شگردهایی بی نظیر و مختص همین شاعر در نماد پردازی به خلق آثار سمبلیک رسیده است. از جمله استفاده از آشنایی زدایی در خلق نماد که با ساخت ترکیب هایی جدید در فضایی فرا واقعیت و خیال گونه با نمادهایی نوع و تخیلی کاملاً لطیف و ظریف مخاطب را مواجه می کندآوردن مثال و در بعضی مواقع با همراه کردن دو نماد در کنار هم رازی لطیف و کاملاً ملموس را در مقابل دیدگان خواننده قرار می دهد و بعضی اوقات با بهره گرفتن از دو نماد با رابطه ی معنایی متضاد باز هم مفاهیمی شاعرانه جهت انتقال مفهوم شعر آفریده است.مثال
و بدون شناخت معنایی و پی بردن به رازهای نهان در نمادها خواننده یا پژوهشگر نمی تواند به شناخت درستی از مفهوم شعر برسد زیرا به گفته ی احمد شاملو:”آثار من،خود اتوبیو گرافی کاملی است.من به این حقیقت معتقدم که شعر برداشت هایی از زندگی نیست؛ بلکه یکسره خود زندگی .”
و به گفته ی خود سید علی صالحی”شعر همه چیز انسان است و همه چیز برای انسان است.اساس عشق همین است به هر آگاهی بر این زمین ، کاستن از اضطراب جهان و افزودن بر آرامش آدمی.شعر ،رستگاری زبان را بشارت می دهد.رستگاری زبان،رهایی اندیشه را تضمن می کند،و رهایی اندیشه ،آخرین آواز شاعران مسئول است،چه در برابر زبان،چه مقابل مردم خویش.(سید علی صالحی،مجموعه اشعار،۱۳۸۵)
سید علی صالحی در اول فروردین سال ۱۳۳۴ در روستای آب ریزکی از بخش مرغاب شهرستان ایذه در استان خوزستان در خانواده ای پر جمعیت و اهل شعر ، ادب و کشاورز پیشه دیده به جهان گشود.در همان ابتدا نان آوری را در کنار تحصیلات تجربه کرد.
سال ۱۳۵۰،جدا از فعالیت های ادبی-فرهنگی دوران دبیرستان ،سرآغاز پویا و معرفی شعر صالحی محسوب می شود. در همین سال ها بود که اشعارش به کمک ابوالقاسم حالت در مجله بومی شرکت نفت چاپگردید. صالحی کم کم به همراه تنی چند از شاعران جنوب، به پی ریزی موجی در شعر به نام موج ناب پرداخت که اولین بارقه های آن در شعر آریا آریا پور دیده شدو توسط منوچهر آتشی در مجله ی تماشا پیگیری و مطرح شد.
وی در دی ماه ۱۳۵۶ به عنوان برنده ی جایزه ی ادبی فروغ فرخزاد در شعر معرفی می شود و در سال ۱۳۵۸ بعد از پذیرش در رشته ی ادبیات فارسی دانشکده هنر های دراماتیک به عضویت کانون نویسندگان ایران در می آید.هم چنین به کار در مطبوعات مشغول می شود. گرایش سید علی صالحی از سال ۱۳۶۴ تا کنون به شعر گفتار و تداوم بخشیدن به این جنبش است. به قول شاعر «شعرگفتار» شعر وحدت،آرامش و صلح است. آن هم با زبانی به سادگی سلام و علیک دو همسایه با هم ! شعر گفتار شعر همه است. عاری از هر نوع سیطره ی طبقاتی به معنای زبانی آن و روح معترض انسان ایرانی معاصر را در حوزه گفت و گو تعبیر می کنیم. از آنجا که تا کنون هیچ کتاب خاصی از صالحی در راستای سبک و شیوه ی شاعری وی به چاپ نرسیده است مصاحبه هایش بهترین منبع برای بررسی تئوریک زبان شعری اوست.
در بحث تئوری شعر گفتار،نکته ای که تئوریسین آن سید علی صالحی بیشتر بر آن تکیه می کند، وجهه ی تکاملی آن است. او بر این اعتقاد است که این شعر، هم در گذشته ی نزدیک و هم د رگذشته ی دور ریشه دارد. در ریشه یابی مورد نظر صالحی، شعر گفتار خودش را از دیگر فرقه های روشنفکری شعر جدا می کندو ظهور یک موج نیست و تئوریسین بر جنبش بودن این حرکت آگاهانه مصر است.(شرح حاشیه ص ۳۴۴)
صالحی پس از عبور از جریان موج ناب به زبان آرکائیک(باستان گرا) روی می آورد و در این باره چنین می گوید: «کتبی که به کتاب های آسمانی معروف اند از عالی ترین مجموعه هایی هستند که مثلشان نمی توان سرود.من در جست و جوی جلوه ی نهایی شعر به این تعیین رسیدم.(همشهری؛۱۳۸۱،ص۱۹)
هم چنین می گوید:«غزل های سلیمان یا گاثاهای اوستا،ماندگارترین شعرهای بشری به شمار می روند. چه کسی قادر به انکاراین حقیقت است.هزاران بار می توان از این متون کهن قرائتی نو داشت. اواخر دهه ی پنجاه که به فکرباز سرایی کتاب مقدس و اوستا راه جستم،اصلاً معنا و عمل هرمنوتیک را نمی دانستم،اما نیرویی مشهودی مرا به جانب بازخوانی انقلابی این متون سوق داد. »(همشهری؛۱۳۸۱،ص۱۹)
می توان زبان صالحی را در آثارش به دو نوع تقسیم کرد. آرکائیک(کهن گرا و سخت)شامل منظومه های لیالی لا،ترانه های ملکوت،این منم ارابه ران خورشید و…»
و نوع دوم زبان محاوره ای سهل است که دفترهای مثلثات و اشراق ها،نامه ها،دیرآمدی ری را ،آسمانی ها،رویاهای قاصدک غمگینی که از جنوب آمده بود،نشانی ها،ساده بودم تو نبودی،باران بود و … را شامل می شود.
برخی از منتقدان کار صالحی را تکراری و کاملاً او را تحت تاثیر ذهن و زبان فروغ و نظریه ی ادبی نیما در بکارگیری لحن محاوره در شعر می دانند.
کسرا عنقایی می گوید: در مورد سید علی صالحی و نقشی که کسان دیگر برایش قائل اند به نظر من اتفاق مهمی رخ نداده است و … خیلی سریع بگویم و بگذرم سید علی صالحی هیچ کاره تازه ای نکرده،اوهمان حرف های نیمای بزرگ را تکرار کرده که گفت:شعر باید به روال کلام نزدیک شود.(با شاعران امروز؛۱۳۷۹،م.روان رشید،ص۱۲۹)
علی باباچاهی در این رابطه می نویسد:«فروغ در شعر گفتاری سرآمد شاعران عصر خویش است. نخ ابریشمی بیان محاوره ای فروغ در دست شاعران پس از او همچنان موج بر می دارد. تجلی ساده گی به حد و حصر شعر گفتار فروغ در بیست سال اخیر،این نوع بیان را هم به تکرار و اشباع شدگی کشانده است.».(عقل عذابم می دهد؛علی بابا چاهی،ص۱۳۹)
سید علی صالحی در جواب این شاعران می گوید:من از سلسله جبال بیهقی و شاملو نیستم،از زنجیره زرین فروغ و سهراب ام با حفظ استقلال مطلق. احمد رضا احمدی هم از همین اقلیم است و اگر پیش از سهراب و فروغ هم به دنیا می آمدم،باز هم به همین افق می رسیدم.وجه مشترک ما سرچشمه ی مشترک ماست اما کلام مستقلمان هیچ ربطی به یکدیگر ندارد.سرچشمه ی مشترک تعریفی سوای تأثیر و تأثر دارد.(همشهری؛ص۱۶)
صالحی کم کم از جریان ناب فاصله گرفت و به دنبال زبانی تازه گشت چرا که می خواست از شبیه نوسی بپرهیزد و از همین دو بود که نقص هایی را در مورد سطر بندی و تقطیع شعر سپید مطرح کرد و به دنبال یافتن ظرفیت های تازه ی زبان بود.سال های ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۳ سال های تجربه بود که در آن شاعر از زبان فاخر دور می شد و در تعلیق رسیدن به زبان گفتار قلم می زد.او در سال ۱۳۶۴ جنبش شعر گفتار را راه اندازی کرد و خود را به عنوان یکی از چهره های شعر معاصر مطرح نمود.عوام فهمی و ساده گویی و احساس بالای شعر صالحی از دلایل این محبوبیت بود.(شرح حاشیه ،ص۳۴۲)
با خوانش شعر صالحی اولین چیزی که توجه مخاطب را جلب می کند، همین ساده گی و روانی کلام است. این سادگی نخی است که یک سرش به صالحی رسیده و سر دیگرش را باید نزد شاعران مدرن پیش از او جست.(شرح حاشیه ، ص ۳۵۴)
این پایان نامه در دو فصل تنظیم شده است.که در فصل او کلیات و مقدمات شامل بیان مساله،پرسش تحقیق،اهداف تحقیق،ضرورت و اهمیت عشق،مرور مطالعاتی شامل مبانی نظری پژوهش،روش تحقیق جامعه پژوهش و شیوه جمع آوری اطلاعات نگاشته شده است.فصل دوم که متن پژوهش است به تجزیه و تحلیل داده های اطلاعاتی اختصاص یافته که در آن به بررسی سبک نماد پردازی در شعر شاعر مورد نظر پرداخته شده است.
الف- عنوان تحقیق
فارسی: نماد شناسی در شعر سید علی صالحی
ب- تعداد واحد پایان نامه: ۶ واحد
پ-بیان مساله اساسی تحقیق به طور کلی(شامل تشریح مساله و معرفی آن، بیان جنبه های مجهول و مبهم،بیان متغیر های مربوطه و منظور از تحقیق) حداکثر ده سطر:
از آنجا که شعر این شاعر برجسته ی معاصر سرشار از رمز و رازها و مضامین و عبارت های نمادین و سمبولیک است بدون شناخت این نمادها و نوآوری های وی در بکارگیری آن ها نمی توان به مفهوم اشعارش دست یافت و به اندیشه ها و جهان بینی او پی برد.
پس به لحاظ اهمیت شناخت سمبل ها در درک و استنباط مفاهیم شعر و هم چنین شناخت نوع صنعت ها و شگردهای بکار برده شده در ترکیب نمادها ، در این پژوهش سعی شده که به رمزگشایی در مفهوم و در ترکیب نمادها پرداخته شود.
ت-اهمیت و ضرورت انجام تحقیق( شامل اختلاف نظرها و خلاء های تحقیقاتی انجام شده در داخل و خارج کشور پیرامون موضوع تحقیق و نتایج آنها و مرور ادبیات و چارچوب نظری تحقیق):
از آن جا که نقش مهم اشعار این شاعر در سبک جدید و نوینی در نماد پردازی، به خصوص ایجاد تازه گی و نویی در ترکیب نمادهایی که به دلیل استعمال زیاد به استعاره یا به نوعی نمادهای مرده بدل شده اند که دیگر در ذهن مخاطب هیچ گونه کنجکاوی و یا حس تازه گی را ایجاد نمی کنند و این نوع بکارگیری نماد، در شعر دیگر شاعران نادر و یا اصلاً به چشم نمی خورد و هم چنین درچه ی تازه ای از بازی با الفاظ و یا ایجاد ترکیب های نو را در شاعرانگی ها می گشاید. لذا اهمیت و ضرورت مطالعاتی این پژوهش مشخص می شود.
ث-مرور ادبیات و سوابق مربوطه(بیان مختصر پیشینه تحقیقات انجام شده در داخل و خارج کشور پیرامون موضوع تحقیق و نتایج آن ها و مرور ادبیات و چارچوب نظری تحقیق):
طی بررسی های انجام شده این نتیجه حاصل آمد که تا کنون هیچ پژوهشگری در شعر معاصر از دیدگاه نماد در شعر این شاعر به کاوش و بررسی نپرداخته،هم چنین تا کنون هیچ پ‍ژوهشگری به نوآوری و خلاقیت شاعران در بکارگیری شگردها و صنایع در نماد پردازی در شعر سید علی صالحی و یا دیگر شاعران نپرداخته است. شاید بعضی از نمادهای بررسی شده در این رساله در پژوهش های دیگر و شعر سایر شاعران بررسی شده باشد اما هدف این تحقیق بررسی شیوه ی نماد پردازی این شاعر که کاملاً منحصر به فرد و نوین است می باشد و هرگز در هیچ پژوهشی با این شیوه رمز ها و نمادها در اشعار مورد بررسی و پژوهش قرار نگرفته اند.
اما در چند نمونه به طور کلی در زمینه های سمبل و نگرشها و بینشهای جوامع گوناگون انسانی مطالعات گسترده ای صورت گرفته است و تحت عنوان«فرهنگ سمبلها»
(A dictionary of symbols).J.Ecirlot Routege & Keyau paul
منتشر شده و هم چنین فرهنگ دیگری از نمادها تالیف ژان شوالیه و الن گربران که در برگیرنده آداب و رسوم عقاید و باورهای اقوام و ملل مختلف می باشد توسط انتشارات جیحون در ۱۳۷۷ منتشر شده است.
ج)جنبه ی جدید بودن و نوآوری در تحقیق: ( لحاظ موضع،مواد و روش یا فرایند تحقیق و…)
با توجه به بررسی های به عمل آمده واژه ی نماد تا کنون از لحاظ مفهوم و معنا مورد پژوهش و بررسی قرار گرفته اما در این رساله هدف بررسی و شیوه نماد پردازی و ترکیب های نمادینی است که سید علی صالحی بکار برده ، هم چنین با بهره گرفتن از بعضی صنعت ها و شگردها از نمادهای عمومی،نمادهای خصوصی و تازه ای خلق کرده است که در هیچ پژوهشی از این دریچه به نماد نگریسته نشده است.و با توجه به نتایج مفروض از این پژوهش کاری نو و در خور توجه خواهد بود و می تواند به سایر شعرای معاصر نیز تعمیم یابد و سایر دانشجویان نیز در خصوص نماد سایر شعرا پژوهش نمایند.
چ)اهداف مشخص تحقیق(شامل اهداف کلی، ویژ‍ه و کاربردی):
شناخت نماد و سمبل ها و راز و رمز های شخصی در شعر معاصر و نوع و شیوه بکارگیری آن ها در حقیقت کوشش برای راهیابی به اندیشه های انتزاعی شاعر می باشد. هم چنین شیوه بکارگیری های خلاقانه و بدیع نمادها که موجب از بین رفتن کهنه گی هاو تکرار در شعر می باشد در برگیرنده هدف این تحقیق می باشد. هم چنین اهداف دیگر شامل:
۱-آشنایی بیشتر با ادبیات معاصر
۲-شناخت بیشتر سبک سید علی صالحی
۳-آشنایی با نمادهای خاص سید علی صالحی و آشنایی زدایی های او
۴- بهره گیری پژوهشگران از نتایج حاصل از این تحقیق است.
ح-درصورت داشتن هدف کاربردی،نام بهره وران(سازمان ها،صنایع و یا گروه ذینفعان) ذکر شود.
۱-دانشگاه ها
۲-آموزش و پرورش
۳-مراکز تحقیقاتی
خ) سوالات تحقیق:
۱-شیوه ی استفاده از زبان رمز گونه و سمبلیک در شعر سید علی صالحی چگونه است؟
۳-شیوه ی سید علی صالحی در ساختار و شکل نمادها چگونه است؟
د)فرضیه های تحقیق:
۱-نمادهای مکمل ویژه گی خاص شعر سید علی صالحی هستند.
۲-سید علی صالحی در نماد آشنایی زدایی کرده است.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

 

 

 

    1. در ترکیب نمادها با مفهوم از تضاد برای خلق مفاهیم جدید استفاده کرده است.

 

 

ذ- تعریف واژه ها و اصطلاحات فنی و تخصصی(به صورت مفهومی و عملیاتی):
نماد: نماد را در فارسی رمز و مظهر و سمبل می گویند. نماد نیز مانند استعاره رابطه ی دو سویه است. به سویه ی غایب مظهر له و به سویه ی حاضر مظهر می گویند.
۵-روش شناسی تحقیق:
الف-شرح کامل روش تحقیق برحسب هدف ،نوع داده ها و نحوه اجراء(شامل معرفی منطقه مورد مطالعه،مواد،تجهیزات و استانداردهای مورد استفاده در قالب مراحل اجرایی تحقیق به تفکیک):
تذکر: در خصوص تفکیک مراحل اجرایی تحقیق و تو ضیح آن، از به کار بردن عناوین کلی نظیر،« گرد آوری اطلاعات اولیه»،«تهیه نمونه های آزمون»،«انجام آزمایش ها» و غیره خود داری شده و لازم است در هر مورد توضیحات کامل در رابطه با منابع و مراکز تهیه داده ها و ملزومات،نوع فعالیت،مواد،روش ها،استانداردها،تجهیزات و مشخصات هریک ارائه گردد.

مدیر سایت

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Next Post

موسیقی شعر در دیوان اوحدی مراغه¬ای- قسمت ۱۸

ج آوریل 9 , 2021
۳- متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن     کامل مثمن سالم           ۴- متفاعلن متفاعلن متفاعلن     کامل مسدس سالم           ۵- فاعلن فعل فاعلن فعل     متدارک مثمن مخبون مقطوع           ۶- مفاعیل مفعول فاعلن   […]