سنجش کارکرد‌های اجرایی

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول ۲-۲

رویکردها و روش های امتحان کارکرد های اجرایی

شیوهرویکردروش امتحان
غیررسمیرسمی
راه و روش امتحانغیرمستقیم–        مصاحبه با والدین و معلمان–        مرور گذشته تحصیلی و آموزشی

–        تغییر و تفسیر روند محور اندازه های درجه بندی والدین، معلمان و خودسنجی

–        اندازه های درجه بندی رفتار والدین–        اندازه های درجه بندی رفتار معلمان

–        اندازه های درجه بندی رفتار خودسنجی

مستقیم–        مصاحبه با کودک–        مشاهدات رفتاری نظامدار و غیرنظامدار

–        تعبیر و تفسیر روند محور آزمون های استاندارد

–        اجرای کارای نمونه کلاسی

–        اجرای فردی آزمون های استاندارد

 

همونجوری که در جدول ۲-۲ توجه می شه امتحان کامل عمل های اجرایی در کودکان و نوجوانان می باست با بهره گرفتن از یه دیدگاه چند بعدی انجام شه. در واقع با داشتن اینجور دیدگاه جامعی دور و بر امتحان عمل های اجرایی میشه توقع داشت که یافته های اون بتونه پیشنهاد های مناسبی رو جهت انجام مداخلات مؤثر و کارا واسه تقویت هر کدوم از عمل های اجرایی در اختیار بذاره.

هرچند الان هنوز یه وسیله عالی واسه امتحان عمل های اجرایی وجود نداره، اما آزمون های زیادی واسه امتحان عامل های خاص این سازه پیچیده مورد استفاده کارشناسان بالینی و روان عصب شناسا قرار می گیرد. با پیشرفت هایی که در نظریه ها و الگوهای تبیینی عمل های اجرایی الان رخ داده آزمون های نسل دوم بیشتر به مشکل های موجود در هر کدوم از عامل های خاص تاکید دارن و بیشتر برحسب فرایندهایی که می تونن اندازه گیری کنن تقسیم بندی می شن (لزاک و همکاران، ۲۰۰۴، چان و همکاران، ۲۰۰۸). با در نظر گرفتن گستردگی عامل های عمل های اجرایی امتحان اون می تونه یا از راه مجموعه آزمون های عصب شناختی که به صورت کامل تعداد خیلی از فرایندهای عصب شناختی رو اندازه گیری می کنه مانند: مجموعه آزمون های عصب روانشناختی کودکان هالستید ری تون، مجموعه آزمون های عصب روانشناختی کودکان خردسال ری تون، ایندیانا، مجموعه آزمون های عصب روانشناختی لوریا نبراسکا (اندرسون، ۱۹۹۸) و یا آزمون های عصب روانشناختی خاص در هر مؤلفه انجام گیرد. همونجوری که قبلاً مطرح شد در زیر چتر معنی عمل های عامل های مختلفی از جمله توجه، جلوگیری، حافظه کاری، کنترل هیجانی، ابتکار، نظارت، انعطاف پذیری، جابجایی ذهنی، برنامه ریزی و سازماندهی، حل موضوع، هدفمندی و رفتار تلاشمند، خودنظم جویی و انگیزه قرار می گیرند. از این رو بعضی از محققان می گن که براس امتحان هر کدوم از این عامل ها می توان از وسایل مختلفی استفاده کرد (اندرسون، ۲۰۰۱). جدول شماره ۲-۷ بعضی از این آزمون ها رو با در نظر گرفتن بخش مورد امتحان نشون می دهد ( به نقل از چان و همکاران، ۲۰۰۸، نیگ، ۲۰۰۱، جیویا و ایسکیوث، ۲۰۰۴).

جدول ۲-۳

عامل ها و وسایل امتحان کارکردهای اجرایی

مؤلفه مورد امتحانوسیله امتحان
توجه·                  آزمون متغیرهای توجه (گرینبرگ و کیندسچی، ۱۹۹۶)·                  آزمون کارکرد پیوسته (رازولد، ۱۹۵۶، گوردن ۱۹۸۳)

·                  آزمون پایداری توجه به تکلیف جواب (رابرتسون و همکاران، ۱۹۹۷)

·                  آزمون فلانکر (جانکمن و همکاران، ۱۹۹۹)

جلوگیری·                  آزمون استروپ (استروپ، ۱۹۳۵)·                  آزمون کارکرد پیوسته (رازولد و همکاران، ۱۹۵۶، گوردن ۱۹۸۳)

·                  آزمون برو- نه – برو (کاسی و همکاران، ۱۹۹۷)

·                  آزمون ایست – علامت (لگان، ۱۹۸۵؛ تانوک، ۱۹۹۵)

·                  آزمون مسیریابی A,B (ریتن و ولفسون، ۱۹۸۵)

کنترل هیجانی·                  فهرست رفتاری کودک (آچنباخ، ۱۹۹۱)
ابتکار و خودنظارتی·                  برگشت N (کالیکوت و همکاران، ۱۹۹۸)·                  آزمون پنج نقطه (راف، ۱۹۸۸)
حافظه کاری·                  خرده آزمون فراختای ارقام و کسلر (وکسلر، ۱۹۹۱) 

·                  آزمون فراخنای ارقام – عدد (گلد و همکاران، ۱۹۹۷)

·                  آزمون گرینویچ(بارگس و همکاران، ۲۰۰۰)

·                  آزمون روبرداشت و بازپدیدآوری یه شکل تجمعی (ری، ۱۹۴۲)

·                  آزمون نگهداشت دیداری بنتون (سایوان، ۱۹۹۲؛ بارون، ۲۰۰۴)

·                  آزمون افزایش ترتیبی سرعت شنیداری کودکان (دایچی، جانسون، ۱۹۹۱)

انعطاف پذیری شناختی جابه جایی ذهنی·                  آزمون جور کردن کارت های ویسکانسین (هیتون و همکاران، ۱۹۹۳)·                  آزمون مسیریابی A,B (ریتن و ولفسون، ۱۹۸۵)

·                  آزمون روز شب (جرستند و همکاران، ۱۹۹۴)

·                  آزمون نامیدن شانسی (تیلور، ۱۹۸۹)

برنامه ریزی و سازماندهی·                  اندازه عمل اجرایی دلیس – کاپلان (دلیس،کاپلان و کرامر، ۲۰۰۱)·                  آزمون برج لندن (شالیس، ۱۹۸۲)

·                  آزمون برج هانوی (نیول و سیمون، ۱۹۷۲، هامسل و همکاران، ۱۹۹۷)

·                  آزمون هتل (مانلی و همکاران، ۲۰۰۲)

·                  آزمون مازهای پرتئوس (پرتئوس، ۱۹۶۵)

·                  آزمون روبرداشت و بازپدیدآوری یه شکل تجمعی (ری (۱۹۴۲)

·                  خرده آزمون های مازهای وکسلر (وکسلر، ۱۹۹۱)

 

جیویا و ایسکیوث، (۲۰۰۴) و نیگ (۲۰۰۱) فکر می کنند که این آزمون های عصب روانشناختی می تونن عامل های جور واجور عمل های اجرایی در مشکل های تحولی از جمله مشکل ADHD اندازه گیری کنن. امتحان عمل های اجرایی در کودکان گرفتار به مشکل ADHD با بهره گرفتن از آزمون های عصبی شناختی جور واجور که به بعضی از اون ها در جدول شماره ۲-۶ گفته شد به طور بزرگی از طرف محققان مورد استفاده واقع شده. جیویا و ایسکیوث، (۲۰۰۴، ۲۰۰۲) می گن که کودکان گرفتار به این مشکل ممکنه در بعضی از آزمون های عصبی روانشناختی عمل های اجرایی کارکرد طبیعی داشته باشن حال اینکه در تکالیف زندگی واقعی دچار مشکل باشن. یعنی همون طور که بورگس و همکاران (۱۹۹۸) مطرح کردن خیلی از آزمون های عمل های اجرایی بدون حساسیت کافی واسه تعیین نارساکنش وری اجرایی به یه روش روا می باشن و بحث روایتی بوم شناختی رو در نظر نمی گیرند. از این رو حبوبات و ایسکیوث (۲۰۰۴، ۲۰۰۲) روش مؤثر دیگری رو واسه امتحان عمل های اجرایی پیشنهاد دادن. پرسشنامه درجه بندی رفتاری عمل های اجرایی (BRIEF) یه وسیله درجه بندی منظم ایه که عمل های عصب روانشناختی و روانشناختی رو با سطح بالایی از روایتی بوم شناختی در کودکان و نوجوانان ۵ تا ۱۸ سال اندازه گیری می کنه. این وسیله هشت مؤلفه عمل های اجرایی شامل: بازدای، جابه جایی (انعطاف پذیری ذهنی)، کنترل هیجانی، ابتکار، حافظه کاری، برنامه ریزی، سازماندهی عناصر و نظارت رو اندازه گیری می کنه و دارای دو فرم والد و معلم می باشه.

در کل می توان گفت که موضوع امتحان عمل های اجرایی تقریباً بخش پژوهشی جدیدیه (ولش و پنینگتون، ۱۹۸۸؛ پنینگتون و اوزونوف، ۱۹۹۶؛ بارکلی، ۲۰۰۶، دنکلا، ۲۰۰۷).

آموزش مهارت های اجتماعی بر پیشرفت و تقویت به کار گیری مهارت های اجتماعی مناسب (رابطه، مشارکت، همکاری و ….) تاکید داره. یافته های حاصله از تحقیق ها مربوط اثر این راه و روش رو در درمان این کودکان به طور کامل تأیید نکرده و نتیاج مخلوط می باشه (وبستر استراتون و همکاران، ۲۰۰۱، آنتشل و رمر، ۲۰۰۳) الان به کار گیری آموزش مهارت های اجتماعی واسه کودکان و نوجوانان گرفتار به این مشکل مهم کمیه ()وان در اوورد و همکاران، ۲۰۰۸، پله ام و فابیانو، ۲۰۰۸). در ایران هم به پژوه و همکاران (۱۳۸۶) به خاطر بهبود مهارت های اجتماعی علم آموزان گرفتار به این مشکل از آموزش فنون کنترل خود استفاده کردن. یافته های این تحقیق نشون دادکه آموزش فنون کنترل خود بر بهتر شدن مهارت های اجتماعی اثر مثبت داشته.