پایان نامه های روانشناسی

منابع و ماخذ تحقیق سوء مصرف مواد

دانلود پایان نامه

بود؟ چه کرد؟ چه حرفی دارد؟ دوستانش چه کسانی هستند؟ وی دوست دارد با والدین حرف بزند و اگر مشکلی دارد به دست آنها حل شود. وی پدر و مادر را تکیه گاهی استوار می داند که اگر هنگامی احساس ترس کرد، اگر مشکلی داشت، احساس تنهایی نکند. عدم وجود این تکیه گاه احساس ناامنی و خلاء را در کودک ایجاد و تشدید می نماید و در نهایت کودک یا فرزند خانواده راهی جز پناه بردن به دوست، خیابان و تخلف نخواهد داشت.
البته قابل ذکر است که این مشکلات تنها برای فرزندان نیست بلکه والدین هم در اثر این مسائل می توانند دچار مشکلاتی مانند اعتیاد شوند.
البته عوامل و مسائل دیگری را هم می توان به این مقوله افزود و مسائلی مانند رفاه اقتصادی، رشد صنعت، مدرنیته، نابرابری های اقتصادی و اجتماعی، جنگ و بحران، و … که به مسائل مورد نیاز ما چندان مرتبط نبوده اند لذا تنها به مسائلی که ارتباط بیشتری با کار ما در بحث آسیب های خانواده داشت به عنوان عوامل موثر بر اعتیاد پرداختیم.
2-12) طلاق
طلاق در سراسر حیاط بشر روند رو به رشدی را طی کرده است. به خصوص امروز با گسترش و فراگیر شدن صنعت و تکنولوژی که شهرنشینی از پیامدهای آن بوده طلاق به امری رایج مبدل شده که از قبح آن نیز کاسته شده است. هر چه به گذشته های دورتر می رویم شاهدیم که از فرآیند حقوقی و قانونی طلاق و پیچیدگی های مرتبط به آن کاسته می شود. و گویا اولین قانون مدون مرتبط با طلاق به دوره حمورابی باز می گردد. نگاهی به این قانون و دستورات آن بیانگر این واقعیت است که در طلاق و جدایی همسران نیز مانند سایر موارد حق تنها با مردان بوده و زنان از هیچ نوع حقوق قانونی و اجتماعی برخوردار نبوده اند. با ورود به عرصه های جدیدتر مدنیت و پیدایش قانون و ادیان آرام آرام دستورات دینی و اجتماعی بیشتری در مورد حقوق هر کدام از زوجین به هنگام ازدواج و طلاق صادر شد که سعی شده تا مسائل بیشتری در آن ها رعایت گردد. در هر صورت روحیه مرد سالارانه و پدر مآبانه حاکم بر جوامع بشری در آن عصرها اجازه اینکه بسیاری از دستورات قانونی و حتی شرعی رعایت گردد را ندادند. قوانین عرفی و بومی جای دستورات دینی را هم گرفته اند. تا جاییکه ما شاهدیم در برخی از مناطق از کشورمان ازدواج های اجباری درون عشیره ای و طایفه ای رایج می باشد.
با وجود این طلاق در بسیاری از کشورها چنان شیوع پیدا کرده که امروزه زوج های جوان به راحتی سخن از جدایی می زنند و به سرعت از هم جدا و اقدام به ازدواج مجدد می نمایند. گسترش تکنولوژی که همراه با استیلای فرهنگ شهر نشینی و استفاده از رسانه ها بوده و بسیاری ستاره های دنیای سینما، ورزش، مد و … به عنوان الگوهای زندگی جوانان مطرح می شوند زشتی این عمل را نزد جوانان و حتی خانواده ها از بین برده است.
نکته ای که لازم می آید در اینجا یادآوری شود بحث مربوط به اشتغال زنان می باشد هر چند اشتغال زنان از نظر اقتصادی کمک به وضع معیشت خانواده بود اما جدایی زنان از محیط خانواده، ارتباطات اجتماعی گسترده تر، آگاهی از توانایی ها و قابلیت ها بر فرو ریختن ترس از برخورد با مشکلات اقتصادی و بسیاری از دلایل دیگر از این گروه زنان را به حق خواهی و استقلال شخصیت رهنمون شدند. لذا زنانی که به نوعی درگیر در فعالیت ای اقتصادی بیرون از خانه بودند دیگر به مانند گذشته تسیلم خواسته ها و هنجارهای پدرسالارانه مردان نمی شدند، البته این امر امروزه نیز شدت بیشتر ی گرفته است به این معنا زنان شاغل خود را در بسیاری از حوزها برابر با مردان تصور می کننداین بدین معناست که فرایند طلاق در خانواده های امروزی امری رایج و عامه پسند است چرا که به نظر آنها طلاق کانالی است که از طریق ان زنان و مردان می توانند خود را از تأثیر جانکاه خانواده نجات دهند.
مطالعه آماری طلاق حاکی از آن است که از سال 1365 تا 1370 بیشترین میزان طلاق مربوط به 1370 39336 مورد و کمترین آن مربوط به 1367 با 33114 مورد بوده است. میزان وقوع طلاق را به شیوه ی دیگری هم می توان بررسی کرد و آن مقایسه نسبت طلاق به ازدواج در طول یکسان است بر اساس آمار نسبت طلاق به ازدواج طی سال های 68 تا 80 به ترتیب 10.3 و 9.6 و 9.1 و 7.4 و 8.3 و 88 و 7.75 و 7.74 بوده است.
اما طلاق به تنهایی و این که باعث جدای دو نفر از هم و فروپاشی همبستگی یک نهاد اجتماعی می گردد مورد بحث ما نیست هدف بررسی اثرات این فروپاشی بر جامعه است. آسیب های اجتماعی ضمن اینکه هر کدام خود موجب ایجاد مشکل برای فرد یا جامعه می گردند در صورتی که با آنها عقلانی و منطقی برخورد نشود موجب پیدایش آسیب های فراوان دیگری می گردند و به همین شکل موجب گسترش ناهنجاری های اجتماعی می شود. در قسمت بعدی پدیده طلاق تعریف خواهد شد که درک روشنتری از آن به تصویر کشیده شود.
1) تعریف طلاق
طلاق در لغت به معنای رها شدن از عقد نکاح و پدیده ای است قراردادی که به زن و مرد امکان می دهد تا تحت شرایطی پیوند زناشویی خود را از هم گسیخته، از هم جدا شوند (ستوده،1386: 82 ). به عبارتی دیگر طلاق انحلال یک ازدواج رسمی در زمانی است که طرفین آن هنوز زنده اند و بعد از آن آزادند تا دوباره ازدواج نمایند به بیان دیگر طلاق شیوه نهادی شده اختیاری پایان یک ازدواج است(کوپر،1986: 208). بنابراین چیزی که در تعاریف بالا مشهود می باشد این است که طلاق نیز به مانند ازدواج امری قراردادی و حاصل توافق طرفین می باشد و بنابر عقیده بعضی از متفکران از جمله ولتر فیلسوف فرانسوی عصر روشنگری به همان اندازه که ازدواج برای زندگی انسانها ضروری است در شرایطی خاص طلاق نیز به همان اندازه برای آنها ضروری می باشد.
2) انواع طلاق
انواع طلاق از دیدگاه ها و اهداف مختلف قابل بررسی می باشند با وجود این از دیدگاه جامعه شناسی دو دسته طلاق داریم:
الف) طلاق آشکار
در این نوع طلاق خانواده ها به صورت کاملاً رسمی و با رعایت تشریفات قانونی از هم جدا می شوند و ازدواج خود را باطل می کنند. در این نوع از طلاق امکان ازدواج مجدد برای هر دو طرف وجود دارد.
ب) طلاق پنهان
از نظر روانی و فکری و آشفتگی های درونی زندگی و بار منفی حاصل بر افراد خانواده تمام شرایط نوع آشکار را دارد تنها تفاوت آن در این است که به دلایل مختلفی مانند ترس از بحران اقتصادی، به خاطر فرزندان، سرکوفت های خانواده، مشکلات اجتماعی و … دو طرف یکدیگر را تحمل می نمایند.
هر چند دو نوع طلاق های گفته شده مضرات و خطرات فراوانی برای زندگی خانواده و جامعه دارد ولی در عین حال مزیت طلاق آشکار در آزاد کردن هر کدام از طرفین و اجازه تشکیل یک زندگی جدید است هر چند که اصل طلاق مذموم و غیر قابل دفاع است اما چون بشر ممکن است در فرآیند انتخاب دچار مشکل و اشتباه شده باشد طلاق آشکار به وی امکان بازسازی خود و یک زندگی جدید مبتنی بر علایق با دقت بیشتر را می دهد در عین حال در این نوع از طلاق فرزندان بدون یک یا هر دو والدین باید زندگی کنند که این امر به دلیل کاهش ابعاد نظارت وکنترل اجتماعی می تواند هم در ابعاد روحی و روانی باعث شکست فرزندان شود هم در ابعاد اجتماعی. این نوع طلاق ها برای زوجینی که از هم جدا می شوند دو وجه کاملاً متضاد دارد از یک سو موجب آزادی آنها از یک زندگی ناخواسته و در نهایت ایجاد زمینه ای برای آغاز یک زندگی دلخواه و ایده آل می گردد و به عبارتی از این که باقی عمرشان هدر رود جلوگیری می نمایند از سوی دیگر طلاق و جدایی در فرهنگ ما و بسیاری از کشورها و حداقل در ذهنیت خود افراد یک شکست تلقی می گردد که جدای از مشکلات فردی موجب سر افکندگی اجتماعی هم می گردد این مساله به همراه مشکلات شخصی که پس از طلاق اتفاق می افتد اثرات سویی را بر طرفین می گذارد.
از سوی دیگر طلاق پنهان نیز دو اثر کاملاً متضاد می تواند داشته باشد اول این که به هر حال کانون خانواده یک پیوستگی ظاهری دارد و فرزندان از بلای تک والدی شدن و کاهش کنترل و نظارت اجتماعی در امان هستند، همچنین برای زوجین امکان ایجاد مصالحه وجود دارد و اگر یکی از زوجین مشکل اقتصادی هم داشته باشد قابل تحمل می شود.
اما اشکال بزرگ تر این نوع طلاق ها که همراه با سکوت سنگین و کشنده حاکم بر فضای خانواده است از بین بردن فرصت های بهتر زیستن برای هر یک از طرفین و یا رسیدن به بن بستی که ممکن است به روش بدتر از طلاق برای حل آن دست زنند می باشد. همچنین این نوع برخوردهای نامناسب هم زن و شوهر و هم فرزندان را در معرض آسیب های روانی فراوانی قرار می دهد و بسیاری از کارکردهای خانواده را مختل و دستخوش تغییر می نماید.
3) عوامل مؤثر بر افزایش طلاق
طلاق نیز از جمله مسائلی است که با گسترش صنعت و رشد شهرنشینی افزایش قابل ملاحظه ای یافت به همین دلیل بسیاری ها طلاق را یک مساله شهری میدانند هر چند امروزه با گسترش مظاهر زندگی شهری به روستاها از جمله گسترش صنعت ارتباطات، رادیو، تلویزیون، ماهواره، رایانه، رسانه های نوشتاری و… بسیاری از ایده آل های زندگی و قواعد اجتماعی در زندگی روستایی هم منطبق به زندگی شهری شده است.
بطور عملی میزان طلاق در شهرهای ایران 5 برابر روستاهای آن است هر چند آمار طلاق در شهرهای مختلف هم یکسان نمی باشد. اما از علل افزایش طلاق می توان موارد ذیل را ذکر کرد:
الف) هر قدر افراد زودتر ازدواج کنند، احتمال طلاق آنها بیشتر است (فاضل،1382: 82). البته این زودتر ازدواج کردن و طلاق گرفتن با سایر شروط اجتماعی کامل می شود و گرنه در مناطق روستایی هم پسران و هم دختران در سنین پایین تری ازدواج می کنند اما طلاق کمتر رواج دارد.
ب) عدم تایید ازدواج توسط خانواده های زوجین، خویشاوندان و دوستان(ستوده، 119: 1386). البته درجه ی تاییدها متفاوت است خانواده از همه مهمتر و سپس خویشاوندان و در نهایت دوستان و آشنایان هستند که مهمند. گروه های خانواده و خویشاوندان در صورت عدم تایید، ازدواج عموماً با مشکلاتی از قبیل عدم حمایت، طرد زوجین و حتی ایجاد مشکل با آن روبرو می شود، اما عدم تایید دوستان و آشنایان قاعدتاً به صورت مستقیم نمی باشد بلکه با مطرح کردن ایده آل های جدید تفکر زوجین راخراب می کنند این مساله قاعدتاً و غالباً در آنهایی که زودتر ازدواج می کنند موثرتر است.
ج) عدم شناخت کافی طرفین ازدواج و خانواده های آنها از هم.
د) آشنایی های خیابانی یا زودگذر در محیط اجتماعی مانند محل کار، تحصیل و …
ه) عدم رعایت قواعدی چون همسان همسری از دیدگاه اعتقادات، باورها، سن، پایگاه های اجتماعی و اقتصادی.
نکته قابل توجه این است که همسان همسری امری قابل توجه است هر چند تمام ازدواج هایی که در آن همسان همسری رعایت نشده باشد به طلاق نمی انجامد اما احتمال طلاق گرفتن طرفین چنین ازدواج هایی بسیار بالا ست چرا که تمام قواعد اجتماعی زیستن در دو فردی که از دو پایگاه اجتماعی و اقتصادی متفاوت برخوردارند متفاوت است گاهی اوقات رفتاری که در یک خانواده عین هنجار و ارزش است در خانواده دیگر نهایت بی هنجاری و ضدارزش است این تفاوت های قابل ملاحظه موجب شکاف میان افراد و خانواده ها و عدم تفاهم و ناسازگاری می گردد. برای حل این مشکل یکی از طرفین باید نهایت انعطاف پذیری را به خرج دهد که اگر چنین اتفاقی رخ دهد مطمئناً از خانواده ی خود طرد می شوند که این مسأله نیز پیامدهای خاص خود را دارد که محل بحث ما نمی باشد.
ر) عدم تفاهم زن و شوهر نسبت به ایفای نقش ها و وظایف:
این بعد کاملاً از اثرات مدرنیته و صنعتی شدن است گسترش صنعت و گسترش حضور زنان در بازار کار استقلال مالی و اجتماعی بیشتری را برای زنان به همراه داشت اینک زنان که به تعبیری کار خانه را یک نوع استثمار و اجحاف در حق خود تلقی می کنند بسیاری از تفکرات گذشته در اداره امور خانواده را غیر قابل قبول می دانند آنها خواهان نقش های مردانه تر و به اصطلاح موثرتر هستند و انتظار دارند مردان نیز این مساله را بپذیرند.
در سطح اجتماعی میزان طلاق ناشی از شرکت فزاینده ی زنان در نیروی کار و استقلال اقتصادی آنان است به نحوی که امروزه زنان کمتر از گذشته در خاتمه دادن به ازدواج ناموفق به خود تردید راه می دهند(ستوده، 1386: 97). به تدریج که زنان از لحاظ اقتصادی استقلال بیشتری پیدا می کنند ازدواج کمتر یک مشارکت ضروری اقتصادی مانند گذشته است (گیدنز، 1383: 438).
ز) از بین رفتن زشتی طلاق در جامعه:
همچنان که قبلاً هم بیان شد اینکه طلاق به تدریج صورت مذموم خود را از دست داد به خاطر تأثیراتی بود که روشنگری بر تفکر بشری نهاد، چرا که در این دوره بود که به صورتی نرم زنان برابر با مردان تصور می شدند البته شکلگیری اقتصاد شهری و جدا شدن اقتصاد از خانواده این فرصت را به زنان داد که بتوانند پا به پای مردان در بازار و اقتصاد مشارکت جویند، این خود فرصتی برای زنان فراهم کرد که بتوانند به لحاظ اقتصادی مستقل از مردان باشند که در نتیجه ی آن آنها دلیلی برای اینکه مورد خشونت مردان قرار گیرند، نمی دیدند. اینها همه بستری را فراهم کردند که نگرش منفی نسبت به طلاق از بین رفته و زنان از آن به عنوان یک کانال نجات استفاده کنند. با این توضیحات به تشریح آخرین آسیب مورد بحث می پردازیم.
2-13) خودکشی
مرگ واقعه ای است که تمام انسان ها در تمام نقاط جهان از هر مکتب ، مذهب و اندیشه ای که باشند آن را قبول دارند. ماتریالیست های مادی گرا تمام عالم را در ماده تصور می کنند، مذهبیون معناگرا که این جهان را صورت ظاهر حیات و مرگ را آغاز حیات اصلی می دانند و رهیافت هایی که به تسلسل و بازگشت و … معتقدند، همه و همه مرگ را واقعیتی گریز ناپذیر می دانند. نکته قابل توجه در این است که مرگ برای تمام آدم ها از هر حوزه، اندیشه و مکتب و تفکری که باشند توام با نارحتی و رنجش خاطر خواهد بود هیچ کس از این که مرگ وی یا عزیزی یا نزدیکی فرا رسد خوشحال نخواهد شد حتی اگر به جهان ماوراء و بهشت و آسایش پس از مرگ اعتقاد عمیق هم داشته باشد.
اما این درجه حزن و ناراحتی در شرایط مختلف متفاوت می باشد، گاهی شرایطی خاص مرگ را اوج افتخار و عظمت و سربلندی و زمانی هم حضیض ذلت و گاهی هم خنثی و بی اثر تعریف می کند. رزمنده ای که در راه دفاع از میهن کشته می شود مرگی با افتخار دارد و معتادی که در کنار خیابان در اثر سوء مصرف مواد مخدر می میرد مرگی توأم با ذلت و پیرمردی که در بستر آرام می میرد مرگی خنثی تجربه کرده است.
مرگ با ضایعات و تبعات خود به تنهایی یک آسیب اجتماعی محسوب نمی شود، اما اثرات آن در خانواده ها تحت عنوان فقدان به عنوان یک آسیب یا مساله اجتماعی می تواند مورد بررسی قرار گیرد. اما آنچه که مرگ و مردن را از دیدگاه جامعه شناختی قابل بررسی می کند مرگ آگاهانه به دست خود یا همان خودکشی است. خودکشی واژه ای است که نه

مطلب مشابه :  پایان نامه روانشناسی با موضوع : تحلیل عاملی اکتشافی

پاسخی بگذارید