No category

پایان نامه با کلید واژه های سوره بقره، نهج البلاغه، امام صادق

حلال و برخی حرام و برخی مکروه‌اند.
کار، آب، سرمایه-زمین، بهره‌وری و تجارت از عوامل و نهاده‌های تولید معرفی شده است.
توزیع تخصیص منابع و مواهب خداوندی و هرگونه تولید در جامعه است.
موضوعات زیربخش توزیع عبارتند از:
ربا، فقر، زکات، خمس، انفاق، قرض‌الحسنه، صَدقه، نفقه‌های واجب و رهن.
هدف نهایی همه تلاش‌ها و کوشش های اقتصادی(تولید،توزیع) مصرف است و در این سوره برای مصرف الگوی مشخصی وجود دارد.
در زیر بخش مصرف با موضوعات ذیل روبرو هستیم:
عمومی بودن نیاز به مصرف، محدودیت مصرف، ضررو زیان، ورشکستگی، دیه(قِصاص)، وصیّت‌نامه(ارث)، کفّاره‌ها(مجازات‌های مالی)، رشوه، مهریه، قِمار و حسابرسی.
شماره آیه یا آیات مربوط به موضوعات فوق‌الذکر با توضیح مختصر در ذیل آنها بیان گردیده است.
نکاتی که از این فصل استنباط می‌گردد:
1. در بینش توحیدی، پدیده‌های طبیعی همچون آسمان، زمین، باران، دریا و… به عنوان عوامل تولید(فضل الهی) در خدمت بشر قرار گرفته است.
2. مسلمانان قبل از اشتغال به تجارت احکام دینی آن‌را فرا گیرند تا مبادا دچار ربا ( جنگ با خدا و رسول)و معاملات حرام شوند. آیه 282 به‌نام آیه تداین نامیده می‌شود.
3. هر سه مکتب سوسیالیزم، کاپیتالیزم و اسلام مدعی داشتن عادلانه‌ترین نظام توزیع‌اند.
4. از واجبات مالی اسلام زکات و خمس است که از زکات به‌عنوان اولین تأمین اجتماعی در جهان نام برده‌اند.
5. اولین اشاره اقتصادی قرآن و سوره بقره انفاق می‌باشد. و از قرض‌الحسنه تعبیر به وام دادن به خداوند می‌شود.
6. هدف نهایی تولید و توزیع، مصرف بوده و اسلام الگوی مصرف مشخصی دارد.
فصل سوم :
الگوهای اقتصادی
در سوره بقره
بخش اول: الگوهای اقتصادی حاکم بر سوره بقره
مقدمه
الگو عبارت است از بیان یک یا چند واقعیت به هم مرتبط، توسط نماد‌های مختلف گفتاری، نوشتاری، ترسیمی یا فیزیکی133.
چرا باید الگوی اقتصادی تعیین شود؟ و آیا در قرآن این الگوها معین شده است؟ و آخر اینکه الگوهای اقتصادی در این سوره کدام است؟
در پاسخ به این پرسش‌ها باید بیان شود که ارائه الگوی مطلوب، مبتنی بر معیارهای ارزشی می‌تواند ما را به‌سوی شناخت عوامل مؤثر بر حرکت پدیده‌ها سوق دهد. در قرآن الگوهای اقتصادی فراوانی به چشم می‌خورد. اهمیت آخرین سوال در این تحقیق با تعیین سه گروه الگوی قرآنی-اقتصادی و با موضوعاتی از قبیل تولید حلال و حرام، زکات، خمس، ربا، انفاق، صدقه، مصرف حلال و حرام و … بیان شده است.
مبحث اول: تولید134
از تولید می‌توان به ترکیب عوامل تولید برای ازدیاد منافع اقتصادی تعبیر کرد. به ابزارهایی که در فعالیتهای تولیدی مشارکت دارند، عوامل تولید می‌گویند.
مجموعه عناصری که باعث ایجاد کالاها و خدمات می‌شوند، به عوامل، منابع و نهاده‌های تولید معروف هستند. این‌ها شامل منابع طبیعی، سرمایه، تکنولوژی، نیروی کار و مدیریت هستند. منابع طبیعی شامل تمامی ثروت‌های خدادادی از قبیل زمین، معادن، جنگل‌ها، آب‌ها و حتی حیوانات وحشی و امثال آن است135.
هدف از تولید، رشد ثروت جامعه برای رفاه بیشتر و در نظام اقتصادی اسلام، هدف نهایی، جهت دهی جامعه به قرب الهی است. در این نظام اقدام برای تأمین نیازهای ضرور جامعه به صورت واجب کفایی بر همه لازم است. فعالیت تولیدی، عنصر اساسی در طلب روزی است. قرآن تصریح می‌کند که عوامل تولید و منابع معیشت انسانی فراوان و پایان ناپذیر و با نیازهای او هماهنگ است. قرآن کریم برخلاف دیدگاه اقتصاددانان بدبین که آینده اقتصادی جامعه را تیره می بینند، درباره آینده زندگی وعده‌های امید‌بخش داده است136.
گفتار اول: کار137
در میان عوامل تولید138 “نیروی انسانی139 یا کار” از جایگاه ممتازی برخوردار است. زیرا با انجام کار و استفاده از نیروی جسمی و فکری انسان، سایر عوامل و منابع مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند140.
“کار مجموعه اعمالی است که انسان به کمک مغز، دست، ابزار‌ها و ماشینها در راه تولید ثروت یا ایجاد خدمات انجام می‌دهد و آن اعمال نیز متقابلاً بر انسان تأثیر می‌گذارد و او را تغییر می‌دهد.”
بنابراین کار و مدیریت دو تلاش جسمی و فکریِ بشری است که در فرایند تولید نقش دارد و از آن به عنوان منابع انسانی یاد می‌شود141.
کار و تولید در اسلام، ارزش ذاتی دارد، به این معنا که فقط مقدمه سودآوری و درآمد یا ضرورتی برای جلوگیری از فقر نیست، بلکه کار کردن، خود مطلوب است، زیرا کار، افزون بر آثار مثبت اقتصادی، در زمینه‌های روحی، نشاط زندگی و شخصیت اجتماعی نیز تأثیر مثبتی می‌نهد142.
آیه 247 : وَقَالَ لَهُمْ نَبِیُّهُمْ اِنَّ اللّهَ قَدْ بَعَثَ لَکُمْ طَالُوتَ مَلِکًا قَالُوَاْ اَنَّی یَکُونُ لَهُ الْمُلْکُ عَلَیْنَا وَنَحْنُ اَحَقُّ بِالْمُلْکِ مِنْهُ وَلَمْ یُوْتَ سَعَهً مِّنَ الْمَالِ قَالَ اِنَّ اللّهَ اصْطَفَاهُ عَلَیْکُمْ وَزَادَهُ بَسْطَهً فِی الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللّهُ یُوْتِی مُلْکَهُ مَن یَشَاء وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ.
و پیامبرشان به آنان گفت: “در حقیقت، خداوند، طالوت را بر شما به پادشاهى گماشته است.” گفتند: “چگونه او را بر ما پادشاهى باشد با آنکه ما به پادشاهى از وى سزاوارتریم و به او از حیث مال، گشایشى داده نشده است؟” پیامبرشان گفت: “در حقیقت، خدا او را بر شما برترى داده، و او را در دانش و [نیروى‏] بدن بر شما برترى بخشیده است، و خداوند پادشاهى خود را به هر کس که بخواهد مى‏دهد، و خدا گشایشگر داناست.”
این آیه به قدرت جسمی و علمی اشاره دارد.
و جسم: آن چیزی است که در محلّى (مکان یا حیّز) برقرار شده و محسوس باشد، خواه از انسان و حیوان باشد، و یا از نباتات و جمادات. و در جسد: نظر به‌جسم است از لحاظ خود آن جسم بى‏توجّه به‌روح داشتن یا نه. و از این نظر لطافت و حرکتى در جسم ملحوظ خواهد شد.
پس منظور از گسترش و امتداد داشتن در جسم: اشتداد قواى بدنى و نیرومندتر بودن از جهت حواسّ و ادراکات است که وسیله مى‏شود براى تکمیل جهات روحانى و کسب فیوضات معنوى، و هم موجب پیشرفت و موفقیّت براى وصول بمقصد و هدف خواهد بود143.
امام صادق ع می‌فرماید: آن که برای تأمین خانواده خود کار و کوشش می‌کند مانند مجاهد در راه خداست.
گفتار دوم: آب
آب مهمترین مایه حیات در روی زمین است. در قرآن کریم از آب به عنوان عامل تولید بیشتر از واژه‌های زیر استفاده شده است:
“یُخرَجُ به” (پرورش داده و بیرون کشیده می‌شود به‌وسیله او)، “یُنبِتُ بِه” (روییده می‌شود به‌وسیله آب)، “یُحیی بِه” ( زنده می‌شود به‌وسیله او) و “یُسقی بِه” ( به‌وسیله او سیراب می‌شود). و باء در اغلب آیات برای سببیّت است که عامل تولید آب را می‌رساند144.
آیه 22 : الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الاَرْضَ فِرَاشاً وَالسَّمَاء بِنَاء وَاَنزَلَ مِنَ السَّمَاء مَاء فَاَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقاً لَّکُمْ فَلاَ تَجْعَلُواْ لِلّهِ اَندَاداً وَاَنتُمْ تَعْلَمُونَ.
همان [خدایى‏] که زمین را براى شما فرشى [گسترده‏]، و آسمان را بنایى [افراشته‏] قرار داد و از آسمان آبى فرود آورد و بدان از میوه‏ها رزقى براى شما بیرون آورد پس براى خدا همتایانى قرار ندهید، در حالى که خود مى‏دانید.
در تفسیر روشن ذیل این آیه چنین آمده است145:
إنزال: بمعنى فرود آوردن است، و سماء: بمعنى مطلق بلندى و علو است مادى باشد یا معنوىو اختصاص دادن نزول آب از آسمان: براى این‌است‌که مبداء همه آب‌هاى موجود در روى زمین و استفاده فعلى از آن منحصر است به آب باران یا برف، و اگر چند سال بارانى نبارد: آب‌هاى رودخانه‏ها و چشمه‏ها و منابع آب‌هاى کوهستانى تمام شده و تمام درخت‌هاى باغ‌ها و زراعت‌ها و علفزارها خشک و نابود گشته، و زندگى افراد انسان از لحاظ آذوقه و غذا به‌نهایت مضیقه و سختى کشیده شده و قحطى بى‌سابقه‏اى پیش آید.
و باید متوجه شد که دریاها مخازن آب باشند، و در مقام تقسیم و توزیع به‌جوانب و اطراف زمین، بوسیله ابرها صورت مى‏گیرد، و ابرها هم از تبخیر آبهاى دریاها و رودخانه‏ها متشکل گشته، و سپس بوسیله باد و هوا به‌هر نقطه‏اى که مأموریت باشد، جریان پیدا مى‏کند.
و اما مبداء آب‌هاى دریاها: بطور مسلم در مرتبه اول تکوین و ایجاد از عالم امر و از سماء خلق به‌وسائل معنوى و مادى صورت گرفته است. و در خطبه اول نهج البلاغه به‌این موضوع اشاره شده است.
ثمر: به‌معنى محصول مطلق است از هر چیزى باشد، خواه مأکول باشد یا نه، و شیرین باشد یا نامطبوع، و مادى باشد یا معنوى. و رزق: عبارت از انعام مستمرى است که طبق احتیاج داده مى‏شود.
پس محصولات و میوه‏ها و حبوباتى که بوسیله نزول باران رحمت از نباتات و زراعات و اشجار حاصل مى‏شود، رزق انسان‌را تهیه و فراهم مى‏کند.
و اگر این محصولات که بوسیله نزول آب باران به‌قطعات زمین، نباشد بقاء و ادامه حیات براى انسان و حیوان ممتنع خواهد بود146.
آیه 164 : اِنَّ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالاَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّیْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْکِ الَّتِی تَجْرِی فِی الْبَحْرِ بِمَا یَنفَعُ النَّاسَ وَمَا اَنزَلَ اللّهُ مِنَ السَّمَاء مِن مَّاء فَاَحْیَا بِهِ الارْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِیهَا مِن کُلِّ دَآبَّهٍ وَتَصْرِیفِ الرِّیَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخِّرِ بَیْنَ السَّمَاء وَالاَرْضِ لآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَعْقِلُونَ.
راستى که در آفرینش آسمانها و زمین، و در پى یکدیگر آمدن شب و روز، و کشتی‌هایى که در دریا روانند با آنچه به مردم سود مى‏رساند، و [همچنین‏] آبى که خدا از آسمان فرو فرستاده، و با آن، زمین را پس از مردنش زنده گردانیده، و در آن هر گونه جنبنده‏اى پراکنده کرده، و [نیز در] گردانیدن بادها، و ابرى که میان آسمان و زمین آرمیده است، براى گروهى که مى‏اندیشند، واقعاً نشانه‏هایى [گویا] وجود دارد.
افزون بر آب و بعضی عوامل زمینه‌ساز تولید، این آیه کشتی را وسیله‌ای معرفی می‌کند که در دریا برای منافع مردم در حرکت است.
آیه 264-265 : یَا اَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تُبْطِلُواْ صَدَقَاتِکُم بِالْمَنِّ وَالاذَی کَالَّذِی یُنفِقُ مَالَهُ رِئَاء النَّاسِ وَلاَ یُوْمِنُ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ فَمَثَلُهُ کَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَیْهِ تُرَابٌ فَاَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَکَهُ صَلْدًا لاَّ یَقْدِرُونَ عَلَی شَیْءٍ مِّمَّا کَسَبُواْ وَاللّهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکَافِرِینَ * وَمَثَلُ الَّذِینَ یُنفِقُونَ اَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاء مَرْضَاتِ اللّهِ وَتَثْبِیتًا مِّنْ اَنفُسِهِمْ کَمَثَلِ جَنَّهٍ بِرَبْوَهٍ اَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ اُکُلَهَا ضِعْفَیْنِ فَاِن لَّمْ یُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ وَاللّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ.
اى کسانى که ایمان آورده‏اید، صدقه‏هاى خود را با منّت و آزار، باطل مکنید، مانند کسى که مالش را براى خودنمایى به مردم، انفاق مى‏کند و به خدا و روز بازپسین ایمان ندارد. پس مَثَلِ او همچون مَثَلِ سنگ خارایى است که بر روى آن، خاکى [نشسته‏] است، و رگبارى به آن رسیده و آن [سنگ‏] را سخت و صاف بر جاى نهاده است. آنان [ریاکاران‏] نیز از آنچه به دست آورده‏اند، بهره‏اى نمى‏برند و خداوند، گروه کافران را هدایت نمى‏کند. * و مَثَل [صدقات‏] کسانى که اموال خویش را براى طلب خشنودى خدا و استوارى روحشان انفاق مى‏کنند، همچون مَثَلِ باغى است که بر فراز پشته‏اى قرار دارد [که اگر] رگبارى بر آن برسد، دو چندان محصول برآورد، و اگر رگبارى هم بر آن نرسد، بارانِ ریزى [براى آن بس است‏]، و خداوند به آنچه انجام مى‏دهید بیناست.
وابل: از مادّه وبل که بمعنى شدّه در سنگین بودن است، و از مصادیق وابل که اسم فاعل است: باران شدید و ثقیل

مطلب مشابه :  منابع پایان نامه ارشد دربارهدادرسی کیفری، اثبات دعوی، دادرسی مدنی

دیدگاهتان را بنویسید